NHỮNG CON NGƯỜI CỦA TRƯỜNG SƠN

HUYỀN THOẠI ĐỘI K53 – NHỮNG NGƯỜI TRẺ ĐI VÀO LỬA ĐẠN

Có những đơn vị ra đời trong chiến tranh rồi đi vào lịch sử bằng những chiến công lớn. Nhưng cũng có những đơn vị được nhớ đến không chỉ bởi những chiến công, mà bởi tuổi trẻ, sự hy sinh và tinh thần xung phong của cả một thế hệ.

Đội Thanh niên xung phong K53 là một đơn vị như vậy.

Cách đây 60 năm, giữa những năm tháng chiến tranh ngày càng khốc liệt, một đội thanh niên đặc biệt được thành lập để thực hiện nhiệm vụ tại chiến trường miền Nam. Đó là Đội TNXP K53 – đội TNXP duy nhất của Đoàn Thanh niên được cử trực tiếp vào chiến trường miền Nam.

Ngày nay, khi đất nước đã hòa bình, những con người năm xưa đã bước sang tuổi cao. Nhiều người trong số họ đã trở thành ông, bà, sống cuộc sống bình dị giữa đời thường. Nhưng ký ức về những năm tháng ở Trường Sơn vẫn còn nguyên trong tâm trí những người trở về.

Đó là ký ức về những cung đường giữa núi rừng, những bến sông trong đêm tối, những chuyến gùi hàng, những trận bom và đặc biệt là ký ức về những người đồng đội đã mãi mãi nằm lại.

Một đội TNXP đặc biệt

Năm 1965, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ngày càng ác liệt, yêu cầu chi viện cho chiến trường miền Nam trở nên cấp thiết.

Trước tình hình đó, Trung ương Đoàn quyết định thành lập Đội TNXP K53.

Ngày 13/7/1965, Đội K53 chính thức được thành lập. Đội có 343 đội viên, được tuyển chọn từ Hà Tây, Nam Định, Ninh Bình và một số cán bộ, y bác sĩ là người Quảng Trị – Huế.

Điểm đặc biệt của K53 là đây không phải một đội thanh niên xung phong chỉ làm nhiệm vụ ở hậu phương.

Họ được đưa thẳng vào chiến trường miền Nam.

Ngày 16/8/1965, sau thời gian huấn luyện, K53 làm lễ xuất quân.

Những chàng trai, cô gái còn rất trẻ rời Hà Nội, bắt đầu cuộc hành quân vào chiến trường miền Tây Trị – Thiên.

Chuyến đi ấy không giống một chuyến hành quân thông thường.

Họ phải đi bộ trong thời gian dài, vượt qua núi rừng và những cung đường gian khổ. Sau khoảng hai tháng hành quân, đội đến A Lưới, Thừa Thiên.

Nhưng chiến trường lúc ấy thay đổi rất nhanh.

Tình hình chiến sự khiến nhiệm vụ của K53 liên tục được điều chỉnh. Đội phải hành quân ngược ra phía bắc sông Bến Hải rồi xuống khu vực Vĩnh Ô.

Từ đây, những người trẻ K53 bắt đầu một chặng đường mới: vượt sông Bến Hải để mở tuyến đường mới song song với đường Hồ Chí Minh, nối từ phía nam Bến Hải đến phía nam sông Ba Lòng.

Đó không chỉ là mở một con đường.

Đó là mở một tuyến chi viện mới giữa chiến trường.

Những con đường được mở bằng sức người

Công việc của K53 rất đa dạng.

Họ mở đường, vận chuyển vũ khí, hàng hóa, thuốc men, cáng thương binh; đồng thời thực hiện công tác thanh vận, dân vận.

Đây chính là điểm đặc biệt của đội.

Những người thanh niên xung phong không chỉ làm nhiệm vụ giao thông, vận tải mà còn phải gần dân, vận động nhân dân và phối hợp với lực lượng địa phương.

Trên tuyến đường mới, K53 tổ chức 8 trạm vận chuyển.

Hàng hóa được đưa từ phía Bắc vào chiến trường.

Thuốc men được vận chuyển đến các đơn vị.

Thương binh được cáng trở ra.

Mỗi chuyến đi là một lần đối mặt với những hiểm nguy của chiến trường.

Ban đầu, mỗi đội viên chỉ có thể gùi khoảng 20–24kg hàng mỗi chuyến.

Đó đã là một khối lượng rất nặng nếu phải mang trên những con đường rừng núi.

Nhưng sau một thời gian rèn luyện, sức chịu đựng và khả năng vận chuyển của họ tăng lên.

Có người gùi được 40–46kg mỗi chuyến.

Những con số ấy cho thấy sức trẻ và ý chí phi thường của những thanh niên năm ấy.

Không có phương tiện vận tải hiện đại.

Không có những con đường rộng rãi.

Không có những chiếc xe tải có thể chạy liên tục.

Nhiều đoạn đường chỉ có những đôi chân người.

Từng bao hàng, từng thùng thuốc, từng kiện vật chất được đưa đi bằng sức của những người trẻ.

Những chuyến đò trong đêm

Một trong những nhiệm vụ đặc biệt của K53 là bảo vệ và vận hành các bến vượt sông.

Hai tiểu đội Ninh Bình và một tiểu đội Hà Tây được giao nhiệm vụ lái đò và bảo vệ bến đò Cà Ná trên sông Ba Lòng.

Đây là một vị trí đặc biệt nguy hiểm khi bến đò nằm giữa các cứ điểm quân sự.

Ban đêm, những người thanh niên xung phong phải đưa hàng hóa, cán bộ và chiến sĩ vượt sông.

Những chiếc đò khi ấy rất đơn sơ.

Có những chiếc đò độc mộc chỉ chở được khoảng 6–7 người.

Dòng nước lại chảy xiết, dưới sông có đá ngầm.

Nhưng hàng đêm vẫn có hàng chục tấn hàng hóa cùng nhiều đoàn cán bộ, chiến sĩ cần được đưa qua sông.

Trong bóng tối của núi rừng, những người lái đò phải đưa từng chuyến người và hàng qua sông.

Không được để lộ vị trí.

Không được gây tiếng động lớn.

Không được để nhiệm vụ bị gián đoạn.

Một chuyến đò có thể chỉ mất một khoảng thời gian ngắn, nhưng với những người ngồi trên đó, đó là một chuyến đi giữa vùng chiến sự.

Và với người lái đò, mỗi lần đưa được một chuyến người qua sông cũng có nghĩa là hoàn thành thêm một nhiệm vụ.

Khi những người trẻ tự tìm cách làm đường

Cuối năm 1966 và đầu năm 1967, nhu cầu vận chuyển ngày càng lớn.

K53 không còn chỉ hoạt động trong phạm vi những tuyến đường nhỏ.

Các đội viên đề xuất phối hợp với Đoàn vận tải Bắc Sơn, lực lượng chủ yếu gồm chiến sĩ là đồng bào Tà Ôi, Vân Kiều, cùng Tiểu đoàn 8 của Quân khu 4.

Sự phối hợp ấy góp phần hình thành tuyến đường Bắc Sơn, kéo dài từ phía nam Bến Hải đến phía bắc Hải Vân.

Đây là tuyến đường có ý nghĩa quan trọng trong việc chi viện cho chiến trường.

Một trong những sáng tạo đáng chú ý là việc phối hợp để hình thành những phương tiện vượt sông lớn hơn.

Nếu những chiếc đò độc mộc ban đầu chỉ chở được vài người thì sau đó một chiếc đò lớn có thể chở cả một trung đội qua sông.

Chiếc đò ấy tiếp tục được sử dụng cho đến khi Hiệp định Paris được ký kết năm 1973.

Điều đó cho thấy những người thanh niên xung phong không chỉ đơn giản là làm theo nhiệm vụ được giao.

Trong điều kiện thực tế, họ phải suy nghĩ, tìm cách cải tiến phương thức vận chuyển và phối hợp với các lực lượng khác để đáp ứng yêu cầu chiến trường.

Những chiến công được viết bằng tuổi trẻ

Cuối năm 1967, sau những thành tích nổi bật, Đội K53 được cử hai đại biểu tham dự Đại hội Anh hùng, Chiến sĩ thi đua của Quân khu.

Đội được suy tôn là lá cờ đầu ngành hậu cần Quân khu và được tặng Huân chương Chiến công hạng Nhất.

Nhiều đội viên được phong danh hiệu “Dũng sĩ quyết thắng”, “Dũng sĩ vận tải”.

Nhưng nếu chỉ nhìn vào những danh hiệu ấy, người ta sẽ khó hình dung được cái giá mà K53 đã phải trả.

Bởi phía sau mỗi thành tích là những người đã hy sinh.

Và chính những câu chuyện về sự hy sinh của họ mới khiến lịch sử K53 trở nên ám ảnh.

Trịnh Đình Chu – người chiến đấu đến viên đạn cuối cùng

Trung đội phó Trịnh Đình Chu, quê Yên Khánh, Ninh Bình, là một trong những người được nhắc đến trong ký ức của cựu đội viên K53.

Trong một trận chiến đấu, ông đã hạ 13 tên địch.

Khi đạn hết, ông không đầu hàng.

Ông đập vỡ khẩu súng của mình rồi tiếp tục chiến đấu bằng khẩu AK.

Cuối cùng, ông hy sinh.

Câu chuyện ấy cho thấy ranh giới giữa nhiệm vụ TNXP và chiến đấu trực tiếp trong chiến trường nhiều khi không còn rõ ràng.

Những thanh niên xung phong đang làm nhiệm vụ vận tải, mở đường hay giao liên hoàn toàn có thể phải cầm súng chiến đấu khi bị địch tấn công.

Trên chiến trường, mỗi người phải sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ đến cùng.

Những người hy sinh để đồng đội được sống

Đồng chí Hoàng Văn Hợp và ông Lê Thống cũng là những trường hợp được cựu đội viên Đỗ Quốc Phong nhắc lại.

Trong một tình huống chiến đấu, họ đã dùng súng thu hút hỏa lực máy bay địch để đồng đội có thời gian rút vào rừng.

Họ đã hy sinh.

Nhưng nhờ hành động ấy, những người khác có cơ hội sống.

Đó là một hình thức hy sinh rất đặc biệt.

Không phải hy sinh trong một trận đánh được ghi tên trên bản đồ.

Không phải một chiến thắng lớn.

Chỉ là trong một khoảnh khắc nguy hiểm, họ quyết định đứng lại để đồng đội chạy trước.

Những hành động như vậy đã góp phần tạo nên truyền thống đoàn kết của những người làm nhiệm vụ trên Trường Sơn.

Người anh nuôi và nồi cơm trước lúc hy sinh

Trong rất nhiều câu chuyện về K53, có một chi tiết đặc biệt được cựu đội viên Đỗ Quốc Phong nhắc lại: câu chuyện về anh nuôi Nguyễn Văn Còn.

Ngay trước khi hy sinh, điều ông nghĩ đến vẫn là nồi cơm của anh em.

Ông lo cơm bị cháy.

Ông sợ đồng đội đói.

Chi tiết ấy rất nhỏ nếu đặt cạnh những chiến công lớn của chiến tranh.

Nhưng chính sự nhỏ bé ấy lại khiến câu chuyện trở nên gần gũi.

Bởi người lính trước hết vẫn là một con người.

Trong chiến tranh, họ chiến đấu, hành quân, vận chuyển và đối mặt với cái chết.

Nhưng giữa tất cả những điều ấy, họ vẫn nhớ đến những điều rất bình thường: một bữa cơm, một người đồng đội, một người bạn.

Tình đồng chí đôi khi không được thể hiện bằng những lời lớn lao.

Nó có thể chỉ là việc một người nhớ rằng đồng đội của mình chưa được ăn cơm.

111 người không trở về

Đằng sau huyền thoại K53 là một sự thật rất đau lòng.

Trong những năm chiến đấu, 111 đội viên K53 đã hy sinh, 167 người bị thương, nhiều người khác chịu ảnh hưởng bởi chiến tranh và chất độc da cam.

Những con số ấy cho thấy mức độ khốc liệt của chiến trường.

343 người xuất phát.

Không phải tất cả đều trở về.

Có những người trở về với thương tật.

Có những người mang theo những vết thương không nhìn thấy được.

Và có 111 người mãi mãi nằm lại.

Mỗi người trong số họ đều có một gia đình.

Có cha mẹ chờ con.

Có anh chị em.

Có những người yêu thương.

Có những ước mơ còn dang dở.

Chiến tranh thường được ghi lại bằng những con số: bao nhiêu trận đánh, bao nhiêu kilomet đường, bao nhiêu tấn hàng.

Nhưng đằng sau mỗi con số là những cuộc đời.

Trở về từ Trường Sơn

Sau ngày đất nước thống nhất, những người còn sống của K53 trở về.

Họ trở lại với cuộc sống đời thường.

Có người trở thành kỹ sư.

Có người trở thành bác sĩ.

Có người trở thành thầy giáo.

Có người tiếp tục phục vụ trong quân đội.

Nhưng dù làm công việc gì, họ vẫn mang theo ký ức của những năm tháng TNXP.

Nhiều cựu đội viên K53 tiếp tục tham gia hoạt động của Hội Cựu TNXP, chăm lo cho đồng đội và những người có hoàn cảnh khó khăn.

Đó cũng là một cách họ tiếp tục “thắp lửa”.

Không còn tiếng bom.

Không còn những chuyến đò trong đêm.

Không còn những chuyến gùi hàng trên đường rừng.

Nhưng họ vẫn kể lại câu chuyện của thế hệ mình.

Bởi nếu không kể, những người trẻ hôm nay sẽ khó hình dung được hòa bình đã được đánh đổi như thế nào.

“Những con đường chúng tôi mở…”

Kỷ niệm 60 năm thành lập K53 năm 2025, ông Đỗ Quốc Phong – Trưởng ban Liên lạc K53 – chia sẻ một điều rất giản dị: những người còn lại mong lớp trẻ hôm nay hiểu được giá trị của hòa bình.

Những con đường K53 từng mở không chỉ nhằm vận chuyển vũ khí.

Đó còn là những con đường đi tới độc lập và tự do.

Đây có lẽ chính là ý nghĩa lớn nhất của câu chuyện K53 đối với thế hệ trẻ hôm nay.

Những người thanh niên năm ấy không có những điều kiện mà tuổi trẻ ngày nay có.

Họ không có điện thoại thông minh.

Không có mạng xã hội.

Không có những chuyến đi dễ dàng.

Họ đi bộ hàng tháng trời.

Họ mang hàng chục kilogram trên vai.

Họ vượt sông trong những chiếc đò nhỏ.

Họ làm việc dưới bom đạn.

Và nhiều người trong số họ không bao giờ trở về.

Nhưng chính họ đã góp phần tạo nên những tuyến đường mà nhờ đó sức người, vũ khí và vật chất từ hậu phương có thể đến được chiến trường.

Đó là lý do Đội TNXP K53 trở thành một phần đáng nhớ của lịch sử thanh niên Việt Nam.

Không chỉ bởi những huân chương.

Không chỉ bởi danh hiệu Anh hùng.

Mà bởi một thế hệ thanh niên đã chứng minh rằng khi Tổ quốc cần, tuổi trẻ có thể đi đến những nơi gian khó nhất.

TƯ LIỆU THAM KHẢO

Nguồn chính:

Trang thông tin điện tử Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, chuyên mục Những câu chuyện thời hoa lửa, bài:

“Những câu chuyện thời hoa lửa: Huyền thoại Đội K53”

Đăng ngày 07/11/2025. Bài viết dựa trên lời kể của đồng chí Đỗ Quốc Phong, Trưởng ban Liên lạc K53, nguyên Chủ tịch Hội Cựu TNXP Hà Nội, cùng các tư liệu về quá trình thành lập, chiến đấu và hoạt động của Đội K53.