Những công trình được xây bằng ký ức
Tháng Tư, nắng Vị Xuyên hắt xuống những triền đá bỏng rát. Tại công trường nâng cấp nhà bia tưởng niệm xã Thanh Thủy, giữa tiếng máy móc ồn ã, ông Trần Quý Bình vẫn có mặt từ sớm. Ánh mắt ông dõi theo từng nhát khoan, từng lớp đất được bóc tách – cẩn trọng như thể chạm vào ký ức. Ông nói chậm rãi, như một lời nhắc nhở: “Ở mảnh đất thiêng này còn hơn 1.000 hài cốt liệt sĩ đang nằm sâu dưới lòng đất. Mỗi tấc đất, thớ đá đều thấm máu đồng đội nên mọi công việc phải tận tình, cẩn trọng”. Câu nói ấy không chỉ là trách nhiệm của một người giám sát công trình, mà là nỗi trăn trở của một người từng đi qua chiến tranh.
Năm 1982, khi vừa tròn 17 tuổi, Trần Quý Bình – chàng trai quê Nam Định – đứng trước ngưỡng cửa đại học với thành tích học sinh giỏi Văn toàn miền Bắc. Nhưng ông đã chọn con đường khác: tình nguyện nhập ngũ.
Sau thời gian huấn luyện, ông được điều lên chiến trường Vị Xuyên – nơi từng được coi là “lò vôi thế kỷ”. Ông chiến đấu trong đội hình Trung đoàn 122, Sư đoàn 313, Quân khu 2.
Chiến tranh kết thúc, ông trở về, chuyển ngành và bắt đầu lại cuộc sống. Nhưng ký ức về những người nằm lại nơi rừng núi chưa bao giờ rời khỏi ông.
Ông chia sẻ, giọng chùng xuống: “Tìm được hài cốt. Bản thân bố vợ tôi hy sinh trên chiến trường, bao năm trời vẫn không tìm thấy phần mộ”.
Từng tham gia công tác quy tập, ông hiểu rõ những khó khăn của việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ. Nhiều ngôi mộ chỉ là những dấu tích tạm bợ, giấy tờ thất lạc, thông tin sai lệch.
Từ thực tế đó, ông bắt đầu một hành trình mới – kết nối thông tin để tìm lại đồng đội.“Điểm chung của các gia đình đi tìm liệt sĩ đó là thiếu thông tin và nhân chứng. Từ thực tế ấy, tôi thành lập các trang nhóm xã hội, kêu gọi nhiều người đứng ra quản trị để kết nối thông tin”.
Từ những trang mạng xã hội, hàng trăm câu chuyện được nối lại. Những cuộc gặp gỡ, những chuyến đi thực địa được tổ chức. Đến nay, đã có hơn 20 trường hợp được xác định vị trí, hỗ trợ tìm kiếm.
Chùm ảnh tư liệu
Ảnh tư liệu của bài viết.
Không ít lần, ông trực tiếp đồng hành cùng thân nhân liệt sĩ, hỗ trợ cả chi phí để họ có thể đi tìm người thân.
Ở tuổi xế chiều, khi nhiều người chọn nghỉ ngơi, ông Trần Quý Bình vẫn tất bật với những công trình, những chuyến đi, những cuộc kết nối.
Ông không nói nhiều về những gì mình đã làm. Nhưng những công trình tri ân, những gia đình tìm được người thân, những người nông dân thoát nghèo – tất cả đã nói thay.
Giữa núi rừng Vị Xuyên, có một ngọn lửa vẫn đang cháy. Không ồn ào, không rực rỡ, nhưng đủ ấm để sưởi ấm ký ức, và đủ sáng để soi đường cho những nghĩa tình không bao giờ lãng quên.
Ngọn lửa ấy mang tên: Trần Quý Bình.
