NHỮNG CUỘC CHIẾN KHÔNG TIẾNG SÚNG PHÍA SAU CÁNH CỬA NHÀ TÙ

Bên cạnh những chiến công oai hùng ngoài mặt trận, bức tranh "Thời hoa lửa" của vùng đất Vĩnh Am còn được viết nên bằng máu, mồ hôi và chí khí kiên trung phía sau cánh cửa nhà tù.

Trong giai đoạn tàn khốc sau khi Pháp chiếm đóng Vĩnh Bảo (tháng 2/1950), Liên Am (Vĩnh Am ngày nay) trở thành vùng địch hậu bị kìm kẹp gắt gao. Nhiều cán bộ, du kích và thanh niên địa phương đã sa vào tay giặc trong những hoàn cảnh cực kỳ hiểm nghèo. Điển hình như chiến sĩ Đặng Đình Rạng (sinh năm 1933), người thanh niên thôn Chanh Chử nghe theo tiếng gọi Tổ quốc gia nhập Đại đội 112 bộ đội chủ lực. Ngày 25/3/1953, trong trận chống càn nảy lửa bảo vệ hai thôn Kim Bích và Đông Tô trước đợt tập kích của hai trung đội địch từ Bốt Chùa Tam, ông cùng đồng đội đã kiên cường đánh trả đến viên đạn cuối cùng rồi anh dũng hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ.

Những người không may bị bắt trong các trận chống càn hay khi làm nhiệm vụ giao liên bí mật thì bị đưa về tra tấn dã man tại Bốt Chùa Tam, Bốt Đòng, rồi chuyển sang Nhà tù Kiến An, Trại giam Hải Phòng. Không còn vũ khí trong tay, họ chiến đấu bằng sự im lặng kiên cường trước đòn thù để bảo vệ bí mật cho Chi bộ và cơ sở lòng dân.

Tính đến nay, địa phương đã ghi nhận ít nhất 22 Kỷ niệm chương được Nhà nước trao tặng cho các chiến sĩ bị địch bắt, tù đày. Nhưng đằng sau con số chính thức ấy, có lẽ vẫn còn những người con Vĩnh Am đã âm thầm chịu đựng tù đày mà tên tuổi chưa kịp ghi vào hồ sơ, hoặc đã vĩnh viễn nằm lại nơi góc tù tăm tối trước ngày hòa bình. Mỗi Kỷ niệm chương được trao — và cả những cống hiến chưa kịp đặt tên — đều là những dấu son chứng minh rằng: "hoa lửa" của tuổi trẻ Vĩnh Am không chỉ cháy rực ngoài chiến hào, mà còn tôi luyện phi thường ngay trong bóng tối nhà tù đồn thù