Những cuộc đấu tranh sau cánh cổng nhà máy: Lương Khánh Thiện và phong trào công nhân

Từ Trường Bách nghệ đến Nhà máy Sợi Nam Định

Lương Khánh Thiện sinh ngày 13/10/1903 trong một gia đình nhà nho nghèo yêu nước tại xã Mễ Tràng, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam, nay thuộc phường Liêm Chính, thành phố Phủ Lý. Trong những năm 1923 - 1925, ông ra Hải Phòng học tại Trường Kỹ nghệ thực hành, thường gọi là Trường Bách nghệ.

Khi còn đi học, Lương Khánh Thiện tham gia các phong trào đấu tranh yêu nước của học sinh, trong đó có vận động bãi khóa, đòi trả tự do cho Phan Bội Châu và tham gia phong trào để tang Phan Châu Trinh. Những hoạt động này đưa ông đến gần hơn với phong trào đấu tranh chống chế độ thực dân.

Năm 1926, ông về Nam Định làm thợ cơ khí tại Nhà máy Sợi. Đây là một cơ sở công nghiệp lớn trong ngành dệt sợi thời bấy giờ. Trong môi trường nhà máy, ông trực tiếp chứng kiến điều kiện sinh hoạt và lao động khó khăn của công nhân, từ tiền công, thời gian làm việc đến việc chăm sóc khi đau ốm.

Từ thực tế ấy, Lương Khánh Thiện vận động công nhân tham gia các hội tương tế, hội ái hữu. Những tổ chức này giúp người lao động hỗ trợ nhau khi gặp khó khăn, đồng thời tạo điều kiện để công nhân liên kết và tham gia các hoạt động tập thể.

Năm 1927, ông được kết nạp vào Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên tại Nam Định. Năm 1928, ông trở lại Hải Phòng, tham gia thực hiện chủ trương “vô sản hóa”, trực tiếp hoạt động trong môi trường công nhân tại các cơ sở sản xuất.

Từ những hội tương trợ đến các cuộc đấu tranh của công nhân

Tháng 4/1929, Lương Khánh Thiện được kết nạp vào chi bộ cộng sản đầu tiên ở Hải Phòng. Ông được phân công phụ trách cơ sở tại Nhà máy Chai, nơi ông trực tiếp vận động công nhân và tham gia lãnh đạo các cuộc đấu tranh đòi tăng lương, giảm giờ làm, cải thiện điều kiện lao động.

Các cuộc đấu tranh diễn ra trong bối cảnh người lao động tại các nhà máy phải làm việc dưới sự quản lý của giới chủ và chính quyền thực dân. Những yêu sách như tăng tiền công, rút ngắn thời gian làm việc và chấm dứt việc sa thải công nhân là các vấn đề trực tiếp ảnh hưởng đến đời sống hằng ngày của người thợ.

Theo tư liệu lịch sử về Lương Khánh Thiện, các cuộc bãi công do ông tham gia tổ chức tại Hải Phòng kéo dài nhiều ngày, nhận được sự hưởng ứng của đông đảo công nhân và buộc giới chủ phải chấp nhận một số yêu sách. Hoạt động này khiến chính quyền thực dân tăng cường truy bắt những người đứng đầu phong trào.

Tháng 6/1929, Lương Khánh Thiện bị bắt và giam tại nhà lao Hải Phòng. Ngày 20/6/1929, ông bị đưa ra xét xử tại tòa án ở Kiến An và bị kết án khổ sai. Sau khi được trả tự do vào năm 1936, ông tiếp tục hoạt động cách mạng, tham gia xây dựng tổ chức và trở lại phong trào công nhân.

Những cuộc đấu tranh tại Nhà máy Xe lửa Gia Lâm

Sau khi ra tù, Lương Khánh Thiện tiếp tục hoạt động trong hệ thống tổ chức cách mạng ở Bắc Kỳ. Cuối năm 1936, ông được bầu vào Xứ ủy Bắc Kỳ. Hoạt động của ông tiếp tục gắn với việc tổ chức, vận động người lao động tại các cơ sở sản xuất.

Năm 1938, ông trực tiếp lãnh đạo công nhân Nhà máy Xe lửa Gia Lâm đấu tranh đòi tăng lương, giảm giờ làm và phản đối việc sa thải thợ. Đây là một cuộc đấu tranh đáng chú ý bởi nó diễn ra tại cơ sở sửa chữa đường sắt có vai trò quan trọng trong hệ thống giao thông và công nghiệp ở miền Bắc.

Những yêu sách của công nhân Gia Lâm tiếp tục tập trung vào các vấn đề thiết thân: thu nhập, thời gian làm việc và việc làm ổn định. Cuộc đấu tranh đi đến thắng lợi, thể hiện khả năng tập hợp lực lượng và phối hợp hành động của công nhân tại một cơ sở công nghiệp lớn.

Từ Nhà máy Sợi Nam Định, Nhà máy Chai ở Hải Phòng đến Nhà máy Xe lửa Gia Lâm, hoạt động của Lương Khánh Thiện cho thấy phong trào công nhân thời kỳ này phát triển qua nhiều hình thức: tổ chức hội tương trợ, xây dựng cơ sở công hội, tuyên truyền trong giới thợ và trực tiếp lãnh đạo các cuộc bãi công.

Những năm cuối hoạt động cách mạng

Tháng 11/1940, Lương Khánh Thiện bị thực dân Pháp bắt tại Hải Phòng và bị đưa về giam tại nhà tù Hỏa Lò, Hà Nội. Sau đó, ông bị kết án tử hình.

Rạng sáng ngày 1/9/1941, Lương Khánh Thiện bị thực dân Pháp xử bắn tại Hải Phòng. Ông qua đời ở tuổi 37, sau nhiều năm hoạt động trong phong trào cách mạng và phong trào công nhân.

Quá trình hoạt động của Lương Khánh Thiện gắn với những địa điểm công nghiệp cụ thể, từ Nhà máy Sợi Nam Định đến các nhà máy tại Hải Phòng và Gia Lâm. Những cuộc đấu tranh mà ông tham gia tổ chức tập trung vào quyền lợi lao động, đồng thời góp phần xây dựng cơ sở tổ chức cách mạng trong giới công nhân trước năm 1945.