Những cuốn sổ bạc màu mưa nắng

Gần 10 năm ở chiến trường, vốn có tính lãng mạn, yêu văn chương, ông Lê Duy Thái (hiện cư trú tại TX Quảng Yên) đã ghi chép hàng chục cuốn nhật ký. Ghi nhật ký cũng là thói quen của nhiều chiến sĩ giải phóng quân. Ông Lê Duy Thái kể: Tôi biết nhiều đồng đội tôi thời đó đã để lại hàng ngàn cuốn nhật ký chiến tranh, nhật ký hành quân, ghi chép ở chiến trường… Chỉ một số ít may mắn được công bố. Đại bộ phận nằm rải rác trong các di vật của liệt sĩ đã chôn vùi trong các nấm mộ chưa biết tên hoặc là nằm mối mọt dưới đáy các rương hòm của người chiến sĩ trở về, chưa bao giờ được nhắc tới.

Ông Thái cho biết, những cuốn nhật ký của ông là sổ tay bé tí nhoè nhoẹt vì mưa nắng thời gian. Ông còn giữ được cả thảy 12 cuốn sổ cỡ nhỏ kích thước 7x10cm, bìa nilon lấy từ những quyển lịch túi thời đó. Ruột bằng giấy mỏng hoặc giấy pơ luya viết thư. Trang đầu tiên trong cuốn sổ đầu tiên của ông Thái ghi là ngày 14/1/1967. Trang cuối cùng dừng lại ở ngày 3/12/1975, sau giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, ổn định tình hình rồi hành quân ra Bắc. Trong số đó có những quyển nhật ký vừa ghi nhật ký riêng lại vừa ghi nhật ký công tác.

Gần 10 năm trời, những cuốn nhật ký đó nằm dưới đáy ba lô theo ông Lê Duy Thái đi khắp các chiến trường, vào tận đến Sài Gòn. Sau hòa bình thống nhất, ông Thái trở lại Quảng Ninh, xếp những cuốn nhật ký đó ngay ngắn dưới đáy hòm, để bên giá sách.

Đã bao lần ông chuyển nhà chạy mưa gió bão bùng, nhật ký đã bị mưa dột ẩm mốc. Đến khi về hưu, CCB Lê Duy Thái mới có thời gian thu gom, phơi phóng lại.

Sau đó, ông Lê Duy Thái cho đánh máy lại toàn bộ 12 cuốn đó, trung thành với bản gốc với những sự thật cụ thể tại từng thời điểm ở chiến trường. Những câu chữ tuy nhoè nhoẹt, khó đọc nhưng cũng đủ để hình dung về mưa bom bão đạn, khói lửa, nắng mưa, sương gió chiến trường. Năm 2020, ông tập hợp lại để in thành cuốn sách “Đã một thời chúng tôi sống thế đấy” do NXB Hội Nhà văn ấn hành.

Một người khác cũng có nhiều trang nhật ký ghi chép ở chiến trường, tuy chưa được xuất bản thành sách là CCB Bùi Duy Thinh, từng là sĩ quan Trung đoàn Cơ động 28, nguyên Trưởng Ban Liên lạc Binh đoàn Than. Ông Thinh ghi nhật ký từ tháng 7/1967 đến khi giải phóng miền Nam ra quân trở về miền Bắc.

Những trang nhật ký đã ố vàng theo tháng năm vẫn được ông Thinh gìn giữ cẩn thận. Đó có thể là những dòng ghi chép vội vào giữa trận đánh nhưng kể lại cho chúng ta hôm nay nhiều câu chuyện dài về sự khốc liệt của chiến tranh, lòng quả cảm của các chiến sĩ, tình yêu đồng đội, yêu quê hương, đất nước, yêu gia đình.

Ở Quảng Ninh còn có một số người lính giải phóng quân ghi chép lại chặng đường hành quân của mình, tuy nhiên không ghi bằng con chữ mà bằng những bức ký hoạ. Đó là những bức vẽ vội vã trên đường hành quân nhưng có giá trị thông tin cao và đặc biệt là rất sinh động, giàu chất liệu đời sống.

Giá trị của những cuốn nhật ký nằm ở tính nhân văn, ở hiện thực chiến trường mà người lính hàng ngày phải trực tiếp đối mặt. Ở đó, hiện thực chiến tranh nổi lên với đầy những gian khổ, hy sinh, đói kém, bệnh tật, sốt rét rừng, chết chóc, chia ly. Tuy nhiên, cũng ở đó người chiến sĩ giải phóng quân vẫn sống với nhau chan chứa tình người, đầy trách nhiệm, vẫn tin yêu nhân dân, chia lửa cùng đồng cam cộng khổ với đồng đội của mình. Vì tính chất của cuộc hành quân nên nhật ký chiến trường đa số là những đoạn văn ngắn gọn, đơn giản nhưng chứa đựng nhiều thông tin quý giá, những tấm lòng thuỷ chung son sắt, tinh thần lạc quan, nhạy cảm với thiên nhiên sông núi cỏ hoa, đồng thời làm giảm đi phần nào tính chất khốc liệt của chiến tranh.