Những "Đại đội xe thồ" Điện Biên năm ấy

Nếu tiền tuyến Chiến dịch Điện Biên Phủ (1954) là nơi đọ sức của những đại đoàn thép, thì hậu phương lại là cuộc đối đầu về mặt chiến lược mà thực dân Pháp không bao giờ ngờ tới. Giữa cảnh núi cao vực thẳm của Tây Bắc, những "Đại đội xe thồ" — được mệnh danh là những "con voi sắt" thô sơ — đã viết nên một kỳ tích có một không hai trong lịch sử chiến tranh thế giới.

Vũ khí đặc biệt từ những chiếc xe đạp thô sơ

Để nuôi sống hơn 5 vạn bộ đội và hàng vạn dân công tại lòng chảo Điện Biên Phủ trong suốt nhiều tháng trời, ta cần một lượng lương thực, thực phẩm và đạn dược khổng lồ. Trong khi đó, đường sá Tây Bắc bị máy bay Pháp đánh phá tơi tả, xe vận tải cơ giới của ta lại quá ít ỏi.

Chính trong cái khó ấy, sáng kiến cải tiến chiếc xe đạp thầu (xe đạp thồ) đã ra đời. Những chiếc xe đạp Peugeot, Sterling vốn là tài sản quý giá của người dân đô thị hay vùng đồng bằng, giờ đây được tháo bỏ bớt những bộ phận rườm rà (chuông, chắn bùn, gác-đờ-bu) và "độ" lại để ra trận:

• Gia cố khung xe: Buộc thêm những thanh tre, gỗ nhỏ vào khung để tăng độ chịu lực.

Từ chỗ ban đầu mỗi xe chỉ chở được từ $30 \text{ kg}$ đến $50 \text{ kg}$, nhờ những cải tiến thô sơ mà sáng tạo này, trọng tải của xe thồ đã tăng lên $100 \text{ kg}$, $200 \text{ kg}$ và thậm chí là hơn $300 \text{ kg}$ — tương đương sức chở của một con voi hoặc mười người gánh bộ.

Những đại đội vượt núi, băng đèo

Hàng vạn dân công từ Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Phú Thọ... đã gia nhập các "Đại đội xe thồ", hành quân rầm rập hướng về Tây Bắc. Mỗi đại đội được tổ chức chặt chẽ như một đơn vị quân đội, có ban chỉ huy, có các tổ ba người để hỗ trợ nhau khi lên dốc, xuống đèo.

Cảnh tượng những đại đội xe thồ hành quân trong đêm là một bức tranh vô cùng tráng lệ. Để tránh máy bay địch phát hiện, họ đi vào ban đêm. Những chiếc đèn dầu, đèn pin được che chắn cẩn thận chỉ đủ soi lối đi dưới chân. Họ vượt qua những con đèo độc đạo khét tiếng như đèo Pha Đinh, đèo Chẹn... Trời mưa, đường trơn trượt như đổ mỡ, một bên là vách đá dựng đứng, một bên là vực sâu hun hút.

Khi lên dốc cao, một người đẩy ngai, một người kéo dây phía trước, hàm răng nghiến chặt, mồ hôi đổ xuống hòa cùng sương đêm. Khi xuống dốc, họ dùng cả thân người làm phanh, gồng mình kìm chiếc xe nặng hàng trăm ký lô không lao xuống vực. Nhiều chiến sĩ dân công đã kiệt sức, nhiều chiếc xe bị gãy khung, nhưng cứ người này ngã xuống thì người khác lại tiến lên, quyết không để mạch máu hậu cần bị đứt đoạn.