Những đêm hoạt động bí mật ở Tạ Xá

Khoảng giữa những năm 1930, phong trào cách mạng bắt đầu được gây dựng ở khu vực Nam Sách. Tạ Xá khi ấy thuộc địa bàn nay là xã Hợp Tiến. Từ năm 1936–1937, nhiều cơ sở cách mạng đã được hình thành; đến ngày 19/5/1940, Chi bộ Tạ Xá được thành lập và trở thành chi bộ cộng sản đầu tiên của huyện Nam Sách.

Nhưng trước khi có những ngày tháng được ghi vào lịch sử, phong trào phải bắt đầu bằng những công việc rất âm thầm.

Ban ngày, Tạ Xá vẫn là một làng quê với những người dân làm ruộng.

Nhưng khi trời tối, những cuộc gặp bí mật có thể diễn ra.

Một người cán bộ từ nơi khác đến cần tìm một chỗ an toàn.

Một tài liệu cần được chuyển đến cơ sở.

Một tin tức cần được đưa đi.

Những người tham gia phải giữ bí mật tuyệt đối, bởi chỉ cần cơ sở bị phát hiện, nhiều người có thể bị bắt.

Tạ Xá dần trở thành một địa bàn quan trọng của Liên tỉnh ủy B, tổ chức phụ trách phong trào cách mạng ở một khu vực rộng gồm Hải Dương, Hưng Yên, Hải Phòng, Quảng Yên và Hòn Gai.

🌾 Một làng quê trở thành nơi kết nối phong trào

Khi Chi bộ Tạ Xá ra đời với 3 đảng viên, phong trào bắt đầu có tổ chức lãnh đạo trực tiếp ở địa phương.

Từ đây, hoạt động cách mạng lan rộng hơn.

Đình Đầu trở thành một cơ sở quan trọng: nơi cất giấu vũ khí, bảo vệ cán bộ và xây dựng lực lượng tự vệ.

Đến 10/6/1940, tại chính Tạ Xá, Ban Tỉnh ủy lâm thời Hải Dương được thành lập.

Sau đó, ngày 20/7/1940, Ban Phủ ủy lâm thời Nam Sách cũng được thành lập tại khu vực Hợp Tiến.

Nhìn lại, có thể thấy những đêm hoạt động âm thầm của những người dân Tạ Xá đã góp phần tạo nên một chuỗi sự kiện lớn:

cơ sở cách mạng → Chi bộ Tạ Xá → Tỉnh ủy Hải Dương lâm thời → Phủ ủy Nam Sách → phong trào giành chính quyền năm 1945.

Điều đáng quý là trong những tư liệu còn lại, chúng ta biết khá rõ địa điểm và các mốc lịch sử, nhưng tên tuổi của rất nhiều người dân đã âm thầm giúp đỡ phong trào lại không được ghi lại đầy đủ.

Họ có thể chỉ là một người nông dân cho cán bộ trú nhờ.

Một người phụ nữ nấu thêm nồi cơm.

Một thanh niên đưa tin trong đêm.

Một gia đình biết có cán bộ trong nhà nhưng nhất quyết không để lộ.

Không có huân chương cho những việc ấy.

Nhưng nếu thiếu họ, những cuộc họp bí mật và hoạt động cách mạng ở Tạ Xá khó có thể duy trì.

🕯️ Điều còn lại sau gần một thế kỷ

Ngày nay, Hợp Tiến đã thay đổi rất nhiều. Xã Hợp Tiến hiện nay được hình thành từ việc sáp nhập Nam Hưng, Nam Tân và Hợp Tiến cũ; chính quyền địa phương vẫn xác định đây là vùng đất có truyền thống cách mạng đặc biệt.

Những ngôi nhà xưa có thể đã biến mất.

Những người từng tham gia phong trào năm ấy hầu hết đã trở thành người thiên cổ.

Nhưng những địa danh như Tạ Xá, Đình Đầu, Nghè Bến vẫn còn đó, giúp thế hệ sau hình dung được một thời mà người dân quê phải sống giữa cuộc đấu tranh bí mật, với niềm tin rằng một ngày đất nước sẽ giành được độc lập.

Có những trận đánh được nhớ bằng tiếng súng. Nhưng cũng có những cuộc chiến bắt đầu bằng một cuộc gặp trong đêm, một mẩu tin được chuyền tay và một cánh cửa nhà dân âm thầm mở ra cho người cán bộ cách mạng.