NHỮNG ĐIỀU KHÔNG CÓ TRONG BÁO CÁO QUÂN SỰ

Sau trận đánh giữ làng, ông Ngô Đức Tấn được triệu tập lên báo cáo kinh nghiệm. Những bản báo cáo được viết cẩn thận, rõ ràng: lực lượng tham gia, diễn biến trận đánh, kết quả thu được, bài học rút ra.

Nhưng theo ông Võ Ngọc Thanh, có rất nhiều điều không thể đưa vào báo cáo.

Không bản báo cáo nào ghi lại ánh mắt lo lắng của người dân khi nghe tiếng pháo đầu tiên. Không dòng nào mô tả đôi tay run run của người lính trẻ lần đầu nổ súng. Không ai thống kê được những giọt nước mắt lặng lẽ sau trận đánh.

Những điều ấy không sai, cũng không kém phần quan trọng, nhưng chúng thuộc về đời sống con người, không thuộc về văn bản hành chính.

Ông Thanh kể rằng, có những người dân không hề trực tiếp cầm súng, nhưng lại góp phần quyết định: người giữ trẻ để cha mẹ yên tâm chiến đấu, người nấu cơm trong đêm, người đứng gác ở đầu làng.

Những việc ấy không được tính thành chiến công, nhưng nếu thiếu, trận đánh khó có thể thành công.

Chiến tranh, dưới góc nhìn của người trong cuộc, không chỉ là sự đối đầu quân sự, mà là tổng hòa của hàng nghìn việc nhỏ, được thực hiện bởi những con người bình thường.

Với ông Thanh, điều quan trọng nhất không phải là báo cáo ghi được bao nhiêu trang, mà là ký ức được giữ lại bao lâu trong lòng người.

Những điều không có trong báo cáo quân sự, chính là những điều làm nên chiều sâu nhân văn của lịch sử.