Những đóa hoa thạch thảo bên dòng Thạch Hãn
Khi lật mở những trang hồ sơ về mảnh đất Bình Trị Thiên khói lửa – đặc biệt là giai đoạn sáp nhập thành tỉnh Bình Trị Thiên (bao gồm Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên cũ), người ta không thể không lặng người trước những câu chuyện về thế hệ thanh niên xung phong (TNXP) năm xưa. Trong số đó, câu chuyện của bà Nguyễn Thị Thu, nguyên Tiểu đội trưởng Tiểu đội 2, Đại đội 202 TNXP tỉnh Quảng Trị (thuộc Tổng đội TNXP Bình Trị Thiên), là một lát cắt chân thực về lòng quả cảm trong những năm tháng khốc liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ.
Mùa hè năm 1972, chiến trường Quảng Trị trở thành "túi bom" của cả nước. Sau khi ta giải phóng Đông Hà và vùng phụ cận, địch điên cuồng mở cuộc phản kích nhằm tái chiếm thị xã Quảng Trị. Hoàn cảnh lúc bấy giờ vô cùng ngặt nghèo: mạng lưới giao thông huyết mạch, đặc biệt là các cung đường quanh khu vực sông Thạch Hãn, sông Bến Hải liên tục bị máy báy B-52 và pháo hạm từ biển cày xới. Đất đá trộn lẫn mảnh bom, mùi khét của thuốc súng và khói độc bao phủ ngày đêm.
Nhiệm vụ của Đại đội 202 lúc đó là bám trụ tại tọa độ lửa gần bến phà Long Đại (thuộc tuyến Quảng Bình chuyển tiếp sang Quảng Trị) và các lối mở vào Thành cổ. Giữa lằn ranh cái chết, cô gái 19 tuổi Nguyễn Thị Thu cùng đồng đội phải đảm bảo hai việc sống còn: san lấp hố bom thông đường cho xe chở đạn vào Nam, và rà phá bom bi, bom nổ chậm.
Đêm ngày 15 tháng 7 năm 1972, một trận oanh tạc dữ dội bằng bom từ trường đã làm tê liệt hoàn toàn lối mở vào bến sông Thạch Hãn. Xe hậu cần chở thương binh và nhu yếu phẩm bị kẹt lại thành một hàng dài dưới tán rừng khộp pha cát. Không đợi trời sáng, bất chấp nguy cơ bom có thể kích nổ bởi bất kỳ một chuyển động kim loại nào, bà Thu cùng ba đồng đội đã tình nguyện ôm bộc phá lao vào bạt đất, định vị từng quả bom chưa nổ.
"Lúc đó chẳng ai nghĩ đến việc mình có sống để trở về hay không. Chỉ biết nếu đường không thông, hàng nghìn chiến sĩ trong Thành cổ sẽ khát nước, khát đạn, và thương binh sẽ hoại tử vết thương vì kẹt lại," bà Thu nghẹn ngào nhớ lại trong một cuộc phỏng vấn tư liệu.
Bằng sự mưu trí và kinh nghiệm "vỗ bom" (nghe tiếng rít để đoán loại bom), tiểu đội của bà đã kích nổ thành công 3 quả bom từ trường, mở toang lối xuống bến phà cho đoàn xe tiến vào giải phóng mặt trận. Nhưng cái giá phải trả vô cùng đắt: hai đồng đội của bà đã hy sinh ngay trước mắt khi một quả bom bi nổ mảnh bất ngờ.
Hòa bình lập lại, tỉnh Bình Trị Thiên được tách ra, trả lại địa giới cho Quảng Bình và Quảng Trị cũ. Bà Thu trở về đời thường tại một ngôi nhà nhỏ bên vĩ tuyến 17 (Vĩnh Linh, Quảng Trị). Những vết thương do mảnh bom găm vào cơ thể mỗi khi trái gió trở trời lại đau nhức, nhưng tinh thần của người chiến sĩ TNXP năm xưa vẫn vẹn nguyên.
Đối với các nhà nghiên cứu lịch sử, những nhân chứng như bà Nguyễn Thị Thu không chỉ là người viết nên chương sử oai hùng bằng máu và tuổi trẻ, mà còn là biểu tượng sống động cho tinh thần "xe chưa qua nhà không tiếc", bảo vệ mạch máu giao thông thông suốt của tuyến đầu tổ quốc.
