Những “Đóa Hồng” làm rạng danh Phụ nữ Việt Nam

Năm 1930, bà bắt đầu hoạt động cách mạng và tham gia gánh hát Đồng Ấu Ban gánh hát do cán bộ cách mạng tổ chức, diễn những vở tuồng lịch sử có nội dung yêu nước, cổ vũ nhân dân đứng lên chống ngoại xâm, sau đó tham gia công tác nội thành, rải truyền đơn, chuyển tài liệu và vũ khí cho cơ sở cách mạng ở thành phố Sài Gòn, bà còn viết báo với bút danh Hồng Hoa, viết cho báo Dân Chúng (Sài Gòn).Sau một thời gian hoạt động, bà bị địch bắt nhưng mưu trí trốn thoát rồi về Cà Mau tiếp tục hoạt động.

Tháng 6/1938, Nguyễn Thị Hồng được kết nạp vào Đảng và hoạt động ở Hội Tương tế tỉnh Cần Thơ. Đến tháng 9/1939, bà được điều về tỉnh Vĩnh Long, củng cố gây dựng lại cơ sở cách mạng tại quận Vũng Liêm. Tháng 6/1940, bà được chỉ định làm Tỉnh ủy viên Tỉnh ủy Vĩnh Long, Bí thư Quận ủy Vũng Liêm.

Tháng 10/1940, Tỉnh ủy Vĩnh Long triệu tập cuộc họp tại Gò Ân Nước Xoáy để phổ biến nghị quyết của Xứ ủy Nam Kỳ và bàn kế hoạch khởi nghĩa. Sau cuộc họp Tỉnh ủy, Nguyễn Thị Hồng và Ban khởi nghĩa quận đã tiến hành cuộc họp để thống nhất kế hoạch khởi nghĩa tại Vũng Liêm. Hội nghị diễn ra vào khoảng 18 giờ ngày 22/11/1940 gồm các đồng chí: Nguyễn Thị Hồng - Tỉnh ủy viên, Bí thư Quận ủy, và các Quận ủy viên: Nguyễn Văn Nhung, Phạm Văn Ba, Trần Ngọc Đảnh, Phan Văn Hòa (Võ Văn Kiệt)… Hội nghị đã thống nhất kế hoạch, phân công lực lượng chia làm 3 mũi tiến hành khởi nghĩa ở các xã chung quanh, tiến chiếm quận lỵ, đồn lính mã tà, nhà bưu điện… một bộ phận có nhiệm vụ cắt giao thông đường bộ ngăn địch từ Vĩnh Long xuống và từ Trà Vinh lên tiếp viện.

Đêm 22 rạng 23/11/1940, bà Nguyễn Thị Hồng trực tiếp lãnh đạo, kêu gọi nhân dân nổi dậy cướp chính quyền. Nhìn thấy nhân dân hò reo, khí thế vang trời tiến vào, tên Quận trưởng hoảng sợ bỏ chạy. Lực lượng khởi nghĩa chiếm dinh quận, phá trại giam, giải thoát 45 cán bộ và đồng bào ta đang bị chúng giam giữ. Lá cờ đỏ sao vàng được treo ngay trên nóc trại lính, và cũng là lần đầu tiên nhân dân Vũng Liêm nhìn thấy lá cờ của Tổ quốc. Ta làm chủ quận lỵ suốt 8 giờ liền.

Sau khi quân Pháp phản công chiếm lại Vũng Liêm, chúng tiến hành truy lùng, đàn áp, bắt bớ rất gắt gao những người tham gia khởi nghĩa. Nguyễn Thị Hồng phải chuyển địa bàn về Rạch Giá và được phân công làm Bí thư Huyện ủy Châu Thành (Rạch Giá). Đến tháng 5/1941, bà bị địch bắt giam ở khám Chí Hòa (Sài Gòn).

Cách mạng Tháng Tám 1945 thành công, bà Nguyễn Thị Hồng về tỉnh Sa Đéc tiếp tục hoạt động. Từ năm 1945- 1949, bà là Huyện ủy viên huyện Châu Thành (Sa Đéc) rồi Ủy viên BCH Phụ nữ Nam Bộ. Năm 1950, bà được điều về làm Ủy viên BCH Phụ nữ tỉnh Vĩnh Trà cho đến năm 1954. Từ năm 1955 - 1957, bà được bầu lại làm Bí thư Huyện ủy Vũng Liêm, rồi Bí thư Thị ủy Trà Vinh.

Từ năm 1958 - 1959, bà Hồng là Huyện ủy viên huyện Cầu Kè. Năm 1960, bà được điều sang công tác ở tỉnh Cần Thơ, rồi làm cán bộ Khu ủy Khu Tây Nam Bộ cho đến ngày giải phóng. Sau năm 1975, bà công tác ở Ban Bảo vệ Đảng thuộc Ban Tổ chức Tỉnh ủy Cửu Long. Bà mất năm 1992. Hưởng thọ 77 tuổi.

Quá trình cống hiến, bà đã được Đảng và Nhà nước tặng thưởng Huân chương Kháng chiến hạng Nhất, Huân chương Quyết thắng hạng Nhất, Huân chương Giải phóng hạng Nhất, Huân chương Độc lập hạng Nhì, Huy hiệu 40, 50 năm tuổi Đảng. Tưởng nhớ công lao của người lãnh đạo kiên trung, tượng của bà Nguyễn Thị Hồng được đặt tại công viên Nam kỳ Khởi nghĩa, huyện Vũng Liêm.

Nguyễn Việt Hồng, nữ biệt động, Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân

Nguyễn Việt Hồng, sinh năm 1951, quê xã Mỹ Lộc (nay là xã Phú Lộc, huyện Tam Bình), sinh trong một gia đình có truyền thống cách mạng. Cha là liệt sĩ Nguyễn Hùng Sơn, mẹ là bà Phan Thị Tốt, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Thành ủy thành phố Hồ Chí Minh. Năm 15 tuổi, Phan Thị Tốt đã tích cực tham gia phong trào cách mạng tại huyện Tam Bình, bị địch bắt giam. Sau khi được trả lại tự do, bà Tốt thoát ly gia đình, đi gầy dựng cơ sở cách mạng ở nhiều nơi như Vĩnh Long, Cần Thơ, Kiên Giang, Sóc Trăng, Cà Mau… Năm 1940, bà tham gia Khởi nghĩa Nam kỳ ở Cà Mau và bị địch bắt khi đang trên đường về Vĩnh Long móc nối liên lạc với Xứ ủy Nam kỳ, sau đó bị giam tại khám Chí Hòa tới năm 1945 mới được trao trả. Căm thù giặc sâu sắc, Nguyễn Việt Hồng xin mẹ đi làm cách mạng. Chị tình nguyện chăm sóc thương bệnh binh trong vùng giải phóng. Sau đó, được cấp trên cho đi học tại trường văn hóa Lý Tự Trọng. Tổ chức dự định sẽ đào tạo chị làm công tác báo chí, nhưng chị có nguyện vọng được trực tiếp chiến đấu để trả thù nhà, giành độc lập cho quê hương.

Năm 1968 khi cuộc Tổng tiến công và nổi dậy xuân Mậu Thân của quân và dân miền Nam nổ ra, với nhiệm vụ giao liên, Nguyễn Việt Hồng hăng hái dẫn đường bộ đội, tiếp lương, tải đạn, vận chuyển thương binh… Cũng trong năm ấy, chị được kết nạp vào Đoàn Thanh niên Nhân dân Cách mạng miền Nam. Cuối năm 1968, chị Nguyễn Việt Hồng được Khu ủy chuyển về làm Đội trưởng giao liên tại Cần Thơ, giữ trọng trách nối liên lạc từ căn cứ của Thành ủy vào nội thành. Với vỏ bọc là một nữ sinh, chị đã nhiều lần qua mắt địch, đem được nhiều truyền đơn và vũ khí vào nội thành, tham gia treo khẩu hiệu, rải truyền đơn...

Sau Tết Mậu Thân 1968, bọn giặc tăng cường càn quét, khủng bố các cơ sở cách mạng, Nguyễn Việt Hồng xin được xung phong đánh vào trung tâm thị xã Cần Thơ và được cấp trên chấp thuận. Qua thời gian nghiên cứu thực địa, nắm rõ giờ giấc sinh hoạt của địch, khoảng 9 giờ tối ngày 12/3/1969, Nguyễn Việt Hồng cùng một nữ biệt động khác nhận nhiệm vụ đặt mìn đánh cư xá Mỹ trên đường Quang Trung. Quả mìn đã được đặt vào vị trí và 2 chị rút ra an toàn, nhưng đến giờ hẹn mìn không nổ. 5 giờ sáng hôm sau, ngày 13/3/1969, vì sợ lộ điểm đánh và sợ mìn nổ gây thương vong cho nhân dân, chị quyết định quay lấy mìn mang về sửa chữa để đánh tiếp, nhưng không may trên đường về mìn phát nổ làm chị bị thương nặng giập nát hai chân. Địch phát hiện lập tức bắt giữ, tra hỏi và đưa vào nhà thương chữa trị với mục đích khai thác tìm ra đầu mối cơ sở cách mạng. Trong 5 ngày ở bệnh viện, bọn giặc đã dùng mọi thủ đoạn từ dụ dỗ, mua chuộc đến dùng vũ lực tra trấn, nhưng không làm lung lạc được ý chí và lời khai nào của chị.

Chiều ngày 16/3/1969, một tên Mỹ đến gần đã bị Nguyễn Việt Hồng bất ngờ cắn vào hắn, bọn giặc xúm lại đánh chị bất tỉnh. Không khai thác được gì, bọn Mỹ cưa chân chị từng đoạn làm chị ngất xỉu nhiều lần nhưng mỗi khi tỉnh lại thì chị lại tiếp tục lên tiếng chửi Mỹ - Ngụy, đến 2 giờ sáng ngày 17/3/1969 chị anh dũng hy sinh ở tuổi 18 thanh xuân.

Ngày 10/2/1970, Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam quyết định truy tặng Nguyễn Việt Hồng Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Nhất và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân.

Hiện nay, tên của chị được đặt cho một con đường và ngôi trường PTTH tại quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ.