Những đội viên thanh niên công tác tiếp quản thủ đô
Đoàn các Đội hành chính vào trước không chỉ có cán bộ các ngành mà còn có Đội thanh niên công tác tiếp quản Thủ đô Hà Nội. Các đội viên gồm 300 người, được tuyển chọn từ các trường Trung học kháng chiến, trường Sư phạm Khu học xá và một số đơn vị khác. Họ là những học sinh sắp tốt nghiệp tú tài, có trình độ văn hóa, có khả năng làm công tác vận động quần chúng.
Mỗi thành viên của đoàn được cấp một giấy Ủy nhiệm do Ban Liên hợp Bắc Bộ cấp để đi lại, làm nhiệm vụ trong những ngày này ở Hà Nội.
Các đội viên được trang bị đồng phục màu xanh ô liu hoặc váy màu kem, áo sơ mi trắng cổ lá sen, giày bata, mũ cát. Bộ đồng phục này thể hiện sự trang nghiêm, đồng nhất và cũng tạo nên niềm tin cho người dân Hà Nội. Những người biết tiếng Pháp thì được bố trí đi cùng các nhóm đến tiếp quản các công sở; đa số thì tham gia vận động nhân dân vệ sinh đường phố; thanh thiếu niên, học sinh tham gia công tác xã hội, văn hóa văn nghệ của thành phố; giác ngộ đồng bào hiểu chính sách của Đảng và Chính phủ, không nghe theo địch cưỡng ép di cư vào Nam.
“Cô gái Việt Minh” Bùi Bích Phú, làm công tác dân vận, đã giành được cảm tình của người dân bằng những việc làm nho nhỏ: lấy khăn mùi xoa lau mũi cho một em nhỏ, gợi cho người dân thấy được hình ảnh bình an khi Việt Minh về Hà Nội. Có người dân rụt rè kể: “Những ngày Hà Nội còn bị tạm chiếm, họ nói về Việt Minh sợ lắm, nào là 5 Việt Minh đứng trên 1 cọng đu đủ mà không gãy, nào là Việt Minh về thì Hà Nội sẽ tắm trong biển máu,…”.
Nhưng rồi, nghe “cô gái Việt Minh” nói chuyện, thì họ nhận xét: “Các cô cậu, ai cũng khỏe mạnh, xinh xắn, bộ váy áo các cô mặc trông rất nền nã; đường phố sạch sẽ, rực rỡ cờ hoa và tiếng hát, chứ không tắm trong biển máu, người người đi lại đông vui, hồ hởi”. Rồi kết luận: “Các cô còn trẻ mà đã am hiểu lịch sử, tổ tiên. Thế mà bọn họ nói Việt Minh ngu ngơ”. Thật là một sự thay đổi cơ bản nhận thức về Việt Minh.
Công tác vận động nhân dân, chống cưỡng ép di cư vào Nam cũng rất gian khổ. Lúc đó, ngoài việc dụ dỗ giáo dân “vào Nam theo Chúa”, bọn phản động còn đe dọa những người từng làm việc cho chính quyền cũ là: “Đi Nam hay ở lại để vào trại của Lý Bá Sơ?”, gây nên hoang mang cho số công chức cũ (Ông Lý Bá Sơ là giám đốc trại giam của ta ở Thanh Hóa lúc đó). Các đội viên của Đội không quản trời mưa rét, sáng nào cũng dậy từ 4 giờ sáng ra bến Phà Đen đón đồng bào từ Bùi Chu, Phát Diệm ra Hà Nội để vào Nam, tuyên truyền giải thích cho bà con. Có người lại đóng giả làm người đi buôn chuyến Hà Nội - Hải Phòng, nhập vào đoàn người định đi Hải Phòng để vào Nam, vận động bà con ở lại, bố trí nơi ăn chốn ở và ô tô đưa bà con về quê cũ. Chính vì vậy Đội đã góp phần giúp nhiều gia đình không mắc mưu địch.
Ông Nguyễn Khang, Trưởng Ban liên lạc Đội Thanh niên công tác tiếp quản Thủ đô, năm nay 89 tuổi, mái tóc đã bạc phơ, nhớ lại: “Chúng tôi khi đó là một lực lượng trí thức trẻ vào Hà Nội trước – một đội quân tiền trạm để gặp gỡ thanh niên đường phố, nhân dân, làm nhiệm vụ tuyên truyền, giác ngộ quần chúng, chuẩn bị cho ngày 10/10 đón bộ đội về Hà Nội sau 9 năm xa cách. Đội công tác làm việc rất hiệu quả, thành công. Điều đó được minh chứng bằng việc đã lôi kéo được nhiều thanh niên Hà Nội lúc đó tham gia vào công tác; họ chịu ảnh hưởng của Đội thanh niên công tác, cùng chúng tôi làm việc tiếp quản. Sau đó họ thành lập một câu lạc bộ, lấy tên là Mùng 10 tháng 10 ở phố Hàng Nón”.
