NHỮNG DÒNG CHỮ KHÔNG AI NHÌN THẤY

Có những bức thư được viết ra để người nhận đọc.

Nhưng cũng có những bức thư được viết ra để không một ai nhìn thấy.

Giữa Sài Gòn những năm chiến tranh, khi từng con đường, từng trạm kiểm soát và từng chuyến xe đều có thể trở thành nơi bị theo dõi, những tài liệu của lực lượng cách mạng cần phải đi qua thành phố mà không để lộ nội dung.

Một trong những người làm công việc ấy là Nguyễn Thị Phương.

Công việc của bà không phải là cầm súng đi đánh trận.

Không trực tiếp nổ súng trong một trận đánh.

Nhưng những dòng chữ bà viết lại mang theo mệnh lệnh của cấp chỉ huy, thông tin của tổ chức và những nội dung mà nếu rơi vào tay đối phương, rất nhiều người có thể gặp nguy hiểm.

Bà sinh năm 1952 tại Campuchia, trong một gia đình có truyền thống cách mạng. Khi mới 15 tuổi, Nguyễn Thị Phương cùng chị ruột gia nhập quân đội theo lời kêu gọi của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam.

Ban đầu, bà được phân công về Quân khu Sài Gòn – Gia Định, làm nhiệm vụ vận chuyển vũ khí, đạn dược và tham gia công tác chuẩn bị cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968.

Một cô gái mới mười lăm tuổi bước vào công việc mà chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến cả đường dây bị lộ.

Sau năm 1968, bà được điều về văn phòng Bộ Tư lệnh Quân khu Sài Gòn – Gia Định và được đào tạo đánh máy chữ.

Chính tại đây, con đường của bà chuyển sang một công việc đặc biệt hơn.

Viết mật thư.

Nhưng không phải loại mật thư thông thường.

Những người làm công tác kỹ thuật của lực lượng cách mạng đã nghiên cứu một loại mực đặc biệt. Khi viết lên giấy, chữ gần như không xuất hiện. Chỉ khi sử dụng một dung dịch thích hợp, những dòng chữ ấy mới hiện lên.

Với cách làm này, một tờ giấy nhìn bên ngoài có thể hoàn toàn bình thường.

Không có chữ.

Không có ký hiệu.

Không có dấu hiệu cho thấy nó đang mang một nội dung bí mật.

Nhưng thực tế, bên trong nó có thể là một mệnh lệnh.

Nguyễn Thị Phương được giao nhiệm vụ viết những mật lệnh của bộ chỉ huy biệt động Sài Gòn để giao liên chuyển tới các lực lượng hoạt động trong nội thành.

Công việc ấy đòi hỏi sự chính xác gần như tuyệt đối.

Bởi người viết không thể nhìn thấy những gì mình vừa viết theo cách thông thường.

Một nét chữ bị chồng lên nhau có thể làm nội dung sau khi hiện hình trở nên khó đọc.

Một sai sót trong quá trình viết có thể khiến tài liệu không sử dụng được.

Một lần sơ suất trong việc bảo quản nguyên liệu cũng có thể làm lộ phương thức liên lạc.

Vì vậy, Nguyễn Thị Phương phải ghi nhớ nội dung từ cấp trên, sau đó thực hiện công việc trong bí mật.

Ban đêm, bà xuống hầm.

Ánh sáng chỉ đủ cho một khoảng không gian nhỏ.

Trên mặt giấy, những dòng chữ được viết xuống nhưng gần như không để lại dấu vết.

Đó là một công việc kỳ lạ.

Người viết biết mình đang viết gì.

Nhưng người đứng bên cạnh nếu không biết kỹ thuật thì có thể nhìn vào tờ giấy và không thấy gì cả.

Sau khi hoàn tất, những tờ giấy ấy phải tiếp tục được ngụy trang.

Giấy dầu – loại giấy thường được dùng để gói hàng – trở thành một trong những vật liệu được sử dụng.

Những bức mật thư có thể được giấu trong những vật dụng rất bình thường: ổ bánh mì, thang thuốc bắc, túi gạo hay gói đường.

Một người giao liên đi qua trạm kiểm soát có thể chỉ trông giống một người dân đang mang thực phẩm hoặc đồ dùng sinh hoạt.

Không ai nhìn thấy mệnh lệnh nằm bên trong.

Đó chính là điều mà Nguyễn Thị Phương phải bảo đảm.

Mật lệnh phải đi qua.

Nhưng người vận chuyển không được bị phát hiện.

Và phương thức viết cũng không được lộ.

Trong chiến tranh, đôi khi một cuộc chiến không diễn ra trên chiến trường.

Nó diễn ra trên một mảnh giấy.

Một mảnh giấy không có chữ.

Một người mang theo nó đi qua đường phố.

Một trạm kiểm soát.

Một ánh mắt kiểm tra.

Một cuộc khám xét.

Tất cả đều có thể quyết định số phận của một đường dây.

Nguyễn Thị Phương không chỉ làm một công việc.

Bà còn được huấn luyện và thực hiện nhiều nhiệm vụ khác nhau.

Theo hồi ức của bà, bà từng học đánh máy, viết mật thư, làm y tá, làm chị nuôi, học Morse và vận chuyển vũ khí bằng xuồng hai đáy.

Đó là cách một chiến sĩ biệt động được chuẩn bị trong một cuộc chiến mà không ai biết ngày mai mình sẽ phải làm công việc gì.

Một người có thể là thư ký vào ban ngày.

Là người viết mật thư vào ban đêm.

Là y tá khi cần.

Là người vận chuyển vũ khí trong một chuyến khác.

Nhưng nhiệm vụ nào cũng có chung một yêu cầu:

không được để lộ mạng lưới.

Năm 1969, sau khi bộ chỉ huy lực lượng biệt động Sài Gòn – Gia Định phải rời khu vực Củ Chi về miền Tây Nam Bộ, căn cứ tại ấp Phước Lý, Mỏ Cày, Bến Tre bị địch phát hiện trong một trận càn.

Nguyễn Thị Phương khi ấy mới 16 tuổi.

Bà bị bắt ngay trong trận càn.

Địch lục soát nơi ẩn náu và đưa bà ra khỏi hầm. Bà bị đánh đập, tra hỏi và nhấn nước để buộc khai báo.

Nhưng những thông tin mà bà nắm giữ không được tiết lộ.

Cuộc bắt giữ kéo dài hai ngày một đêm.

Cuối cùng, bà được thả.

Một quyết định bất ngờ trong hoàn cảnh mà việc bị phát hiện trong khu vực căn cứ có thể dẫn tới cái chết.

Nguyễn Thị Phương tiếp tục sống và trở lại với công việc.

Những năm sau đó, những dòng mật lệnh vẫn tiếp tục được viết.

Từ bên ngoài nhìn vào, có thể chẳng ai biết một tờ giấy đang mang thông tin gì.

Một tờ giấy có thể nằm trong túi của người đi chợ.

Một gói hàng có thể được chuyền qua nhiều người.

Một ổ bánh mì có thể được mang đi trên một con đường đông đúc.

Những vật dụng ấy hoàn toàn bình thường.

Chính sự bình thường đó lại trở thành lớp vỏ bảo vệ cho những thông tin đặc biệt quan trọng.

Và kỹ thuật viết mật thư “tàng hình” ấy đã không bị đối phương phát hiện trong suốt thời gian hoạt động của Nguyễn Thị Phương cho đến ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng.

Ngày 30 tháng 4 năm 1975, Nguyễn Thị Phương cùng đồng đội từ hướng Củ Chi tiến về Sài Gòn.

Những chốt kiểm soát cũ dần biến mất.

Những con đường từng bị kiểm soát nay mở ra.

Cuộc chiến mà bà đã tham gia từ khi mới 15 tuổi đi đến ngày kết thúc.

Những dòng chữ từng phải giấu kín cuối cùng không còn cần phải “tàng hình” nữa.

Sau ngày đất nước thống nhất, bà tìm về với gia đình.

Trong nhiều năm hoạt động bí mật, việc giữ kín danh tính và nhiệm vụ khiến những người thân cũng không thể biết đầy đủ bà đang làm gì.

Khi trở về, gia đình mới có thể thực sự gặp lại bà.

Nhưng câu chuyện về những dòng chữ vô hình vẫn còn được lưu giữ.

Tại Bảo tàng Biệt động Sài Gòn, bộ bút mực và tài liệu liên quan đến kỹ thuật viết mật thư của Nguyễn Thị Phương được trưng bày.

Bà cũng trao lại một chiếc máy đánh chữ từng được sử dụng trong thời kỳ kháng chiến.

Những vật dụng ấy ngày nay nhìn không có gì quá đặc biệt.

Một chiếc máy đánh chữ.

Một bộ dụng cụ viết.

Một vài tờ giấy.

Nhưng phía sau chúng là cả một hệ thống liên lạc từng tồn tại giữa lòng Sài Gòn.

Và phía sau những dòng chữ mà mắt thường không nhìn thấy là một người phụ nữ bắt đầu cuộc đời chiến đấu từ tuổi 15.

Không phải mọi chiến công đều có tiếng súng.

Có những chiến công chỉ để lại một tờ giấy trắng.

Người qua đường nhìn thấy nó là giấy trắng.

Người kiểm soát nhìn thấy nó là giấy trắng.

Nhưng với người nhận đúng cách, nó có thể hiện lên những dòng chữ chứa đựng cả một mệnh lệnh.

Và trong một cuộc chiến mà thông tin đôi khi quý giá không kém đạn dược, Nguyễn Thị Phương đã làm công việc của mình bằng những thứ nhỏ bé nhất: một tờ giấy, một ngòi bút và những dòng chữ không ai được phép nhìn thấy.