NHỮNG DÒNG CHỮ KHÔNG NẰM LẠI Ở CHIẾN TRƯỜNG

Tháng 6 năm 1970, giữa chiến trường Đức Phổ, Quảng Ngãi, một cuốn sổ nhỏ rơi vào tay người lính Mỹ Frederic Whitehurst. Cuốn sổ đứng trước nguy cơ bị đốt đi. Nhưng người phiên dịch đã ngăn ông lại bằng một lời nói mà nhiều năm sau, người ta vẫn nhắc đến: “Đừng đốt. Bản thân nó đã có lửa rồi!”

Không ai biết rằng, từ khoảnh khắc ấy, một cuộc đời tưởng chừng đã khép lại sẽ bắt đầu hành trình vượt qua chiến tranh, vượt qua đại dương và thời gian để trở về với những người thân yêu.

Cuốn sổ ấy mang tên Đặng Thùy Trâm.

Chị là một nữ bác sĩ sinh ra tại Hà Nội, tốt nghiệp Trường Đại học Y khoa năm 1966 rồi tình nguyện vào chiến trường miền Nam. Khi nhiều người cùng tuổi đang bắt đầu xây dựng những ước mơ riêng, chị chọn đi về phía gian khổ, mang theo hành trang của một người thầy thuốc và trái tim của một người con gái chưa bao giờ thôi yêu cuộc sống.

Ở Đức Phổ, Quảng Ngãi, chị chăm sóc thương binh và người dân trong điều kiện thiếu thốn, hiểm nguy. Chiến tranh có thể lấy đi sự bình yên, nhưng không thể khiến chị thôi day dứt trước nỗi đau của con người. Sau những giờ phút căng thẳng nơi chiến trường, chị viết nhật ký. Trong những trang giấy nhỏ bé ấy có nỗi nhớ gia đình, những suy tư của tuổi trẻ, những phút yếu lòng và cả quyết tâm tiếp tục bước đi.

Điều khiến tôi xúc động nhất khi nghĩ về Đặng Thùy Trâm không chỉ là lòng dũng cảm của một người chiến sĩ. Đó còn là việc, giữa những tháng ngày khốc liệt nhất, chị vẫn giữ nguyên trong mình một trái tim biết yêu thương, biết đau trước nỗi đau của người khác và biết hướng về ngày mai.

Bởi chị không phải một bức tượng được tạc nên để người đời ngước nhìn. Chị từng là một người con gái trẻ, có gia đình để nhớ, có những ước mơ riêng và có cả một tương lai đáng lẽ còn rất dài. Chính điều đó khiến sự hy sinh của chị trở nên gần gũi, chân thực và day dứt hơn bao giờ hết.

Ngày 22 tháng 6 năm 1970, Đặng Thùy Trâm hy sinh tại Quảng Ngãi, khi mới 27 tuổi.

Cuộc đời chị dừng lại. Nhưng cuốn nhật ký thì không.

Suốt 35 năm, những trang viết ấy được giữ gìn trên đất Mỹ. Năm 2005, cuốn nhật ký trở về với gia đình chị. Ba mươi lăm năm — đủ để một đứa trẻ lớn lên, đủ để một thế hệ đi qua tuổi trẻ, đủ để những người từng sống trong chiến tranh bước sang một chặng đời khác. Vậy mà những dòng chữ của cô bác sĩ năm nào vẫn còn đó, như thể người viết chỉ vừa đặt bút xuống và sẽ lại tiếp tục câu chuyện của mình.

Tôi nghĩ, điều kỳ diệu nhất không nằm ở quãng đường cuốn sổ đã đi qua. Điều kỳ diệu nằm ở chỗ: chiến tranh có thể chia cắt những con người ở hai phía, nhưng một cuốn nhật ký chân thành vẫn có thể khiến người ta nhìn thấy con người trong nhau. Người lính Mỹ giữ lại cuốn sổ ấy, để rồi nhiều năm sau, những dòng chữ của một nữ bác sĩ Việt Nam được trở về với gia đình và đến với hàng triệu độc giả.

Một cuốn sổ nhỏ đã làm được điều mà những lời lẽ lớn lao đôi khi không thể: khiến con người lắng lại, lắng nghe và thấu hiểu.

Có lẽ, đó cũng là lý do tôi muốn viết về Đặng Thùy Trâm. Không chỉ để nhắc lại một cái tên trong lịch sử, mà để tự hỏi mình rằng: chúng ta sẽ sống như thế nào khi được sinh ra trong hòa bình?

Chúng ta có thể không phải đi qua những cánh rừng đầy hiểm nguy, không phải đối diện với những lựa chọn sinh tử như thế hệ của chị. Nhưng chúng ta vẫn đứng trước những lựa chọn của riêng mình: sống hời hợt hay sống có trách nhiệm, chỉ nghĩ cho bản thân hay biết sẻ chia, để tuổi trẻ trôi qua vô nghĩa hay dành nó cho những điều xứng đáng.

Không phải ai cũng cần làm nên những điều phi thường. Nhưng mỗi người đều có thể sống tử tế, có ích và không quay lưng trước những khó khăn của người khác. Đó có lẽ là cách thiết thực nhất để những người đã nằm lại cho hòa bình không trở thành những cái tên chỉ được nhắc đến trong các buổi lễ tưởng niệm.

Đặng Thùy Trâm đã không thể trở về từ chiến trường. Nhưng những trang nhật ký của chị đã trở về. Và từ những trang giấy tưởng như mong manh ấy, một ngọn lửa vẫn tiếp tục được trao đi — không phải ngọn lửa của chiến tranh, mà là ngọn lửa của tình yêu thương, lòng can đảm và niềm tin vào con người.

Có những người gửi lại tuổi xuân cho đất nước. Có những người gửi lại lời nhắn của mình trong một cuốn sổ. Và có những cuốn sổ, dù đã đi qua nửa vòng trái đất, vẫn tìm được đường trở về.

Đặng Thùy Trâm là một người như thế.

Chị đã nằm lại với đất, nhưng những điều chị tin tưởng vẫn tiếp tục sống trong chúng ta. Và khi một người trẻ hôm nay biết sống đẹp hơn, biết yêu thương nhiều hơn, có lẽ mùa xuân mà chị gửi lại năm nào vẫn đang âm thầm nở hoa.