Những dòng chữ viết bằng máu
Bùi Thị Phương Khánh
Nguyễn Thị Minh Khai tên thật là Nguyễn Thị Vịnh, sinh năm 1910 tại thành phố Vinh, Nghệ An. Năm 17 tuổi, chị đã tham gia phong trào công nhân ở Vinh và tham gia thành lập Tân Việt Cách mạng Đảng. Từ đó, Nguyễn Thị Minh Khai từng bước tham gia hoạt động cách mạng và trở thành một trong những nữ chiến sĩ có vai trò quan trọng trong phong trào lúc bấy giờ.
Năm 1930, Nguyễn Thị Minh Khai gia nhập Đảng Cộng sản Việt Nam. Sau đó, chị tham gia công tác tuyên truyền, huấn luyện đảng viên tại Vinh. Chặng đường hoạt động của chị không chỉ diễn ra trong nước. Chị từng sang Hương Cảng, làm việc tại văn phòng chi nhánh Đông phương bộ của Quốc tế Cộng sản và tham dự Đại hội Quốc tế Cộng sản lần thứ VII năm 1935.
Những hoạt động ấy khiến Nguyễn Thị Minh Khai nhiều lần rơi vào vòng nguy hiểm. Năm 1931, chị bị bắt tại Hương Cảng và bị giam giữ. Sau khi trở về hoạt động tại Việt Nam, chị tiếp tục tham gia công tác cách mạng.
Năm 1940, Nguyễn Thị Minh Khai bị bắt sau một cuộc họp của Xứ ủy Nam Kỳ liên quan đến việc phổ biến chủ trương khởi nghĩa. Chị bị giam tại Khám Lớn Sài Gòn. Những ngày trong tù là những ngày chịu đựng sự tra tấn và áp lực nặng nề. Thế nhưng ngay trong hoàn cảnh ấy, chị vẫn giữ vững tinh thần của một người chiến sĩ.
Một chi tiết đặc biệt đã được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi lại: trong thời gian bị giam, Nguyễn Thị Minh Khai đã dùng máu của mình viết lên cánh cửa buồng giam những câu thơ thể hiện ý chí không khuất phục. Những dòng chữ ấy trở thành một trong những câu chuyện xúc động nhất gắn với cuộc đời chị.
Không chỉ để lại những lời viết trong tù, Nguyễn Thị Minh Khai còn để lại những kỷ vật rất đời thường. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia hiện lưu giữ áo, áo gối, khăn và chao đèn từng gắn với cuộc sống của chị. Trong số đó có một chiếc áo gối được chị xé từ quần áo tù để làm tặng mẹ trong thời gian bị giam tại Khám Lớn Sài Gòn năm 1940.
Những hiện vật ấy khiến câu chuyện về Nguyễn Thị Minh Khai không chỉ còn là câu chuyện về một nhà cách mạng. Đó còn là câu chuyện về một người con gái có mẹ, có gia đình và có những tình cảm riêng. Giữa hoàn cảnh tù đày, khi bản thân phải đối diện với nguy hiểm, chị vẫn nghĩ đến mẹ và tìm cách làm một món quà nhỏ gửi lại.
Sau khi Khởi nghĩa Nam Kỳ thất bại, Nguyễn Thị Minh Khai bị chính quyền thực dân Pháp kết án tử hình. Ngày 28 tháng 8 năm 1941, chị bị xử bắn tại Ngã ba Giồng, Hóc Môn, cùng các nhà cách mạng Hà Huy Tập, Nguyễn Văn Cừ, Phan Đăng Lưu và Võ Văn Tần. Chị hy sinh khi mới 30 tuổi.
Nguyễn Thị Minh Khai đã sống trong một thời đại mà lựa chọn con đường cách mạng đồng nghĩa với việc phải chấp nhận những hiểm nguy có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Từ một cô gái trẻ ở thành phố Vinh, chị trở thành một nhà cách mạng hoạt động ở nhiều nơi, nhiều lần bị bắt và cuối cùng hy sinh.
