NHỮNG GIAO THÔNG HÀO DƯỚI VƯỜN TRE

Nếu chỉ nhìn từ trên mặt đất, làng Thủy Triều năm 1964 không có gì khác biệt so với bao làng quê ven sông miền Trung khác. Những vườn tre xanh rì, những lối mòn nhỏ dẫn ra bờ sông, những mái nhà thấp thoáng sau hàng cau. Nhưng ít ai biết rằng, ngay dưới những vườn tre ấy là một “thế giới khác” – một mạng lưới giao thông hào âm thầm nhưng đầy sức mạnh.

Ông Võ Ngọc Thanh mỗi lần nhắc đến hệ thống giao thông hào ấy đều nói bằng giọng trân trọng:
“Đó không chỉ là công sự chiến đấu, mà là kết tinh của lòng dân”.

Những ngày đầu về bám làng, tổ công tác của Đại đội 219 nhận ra ngay một điều: nếu không có công sự phù hợp, không thể trụ vững trước các đợt càn quét của địch. Nhưng đào hào giữa một ấp chiến lược bị kiểm soát gắt gao là điều vô cùng nguy hiểm.

Vì thế, mọi việc phải làm trong bí mật tuyệt đối.

Ban ngày, dân làng vẫn sinh hoạt bình thường. Ban đêm, khi ánh đèn trong các chốt gác của địch thưa dần, từng nhóm nhỏ lặng lẽ đào đất dưới các vườn tre, chuồng trâu, bếp nhà. Đất được gánh đi rải khắp ruộng, lấp vào hố bom cũ, không để lại dấu vết.

Không có máy móc, không có bản vẽ, tất cả đều dựa vào kinh nghiệm và sự tính toán tỉ mỉ. Các đoạn hào được nối liền với nhau, từ nhà này sang nhà khác, từ khu dân cư ra bờ sông, tạo thành hệ thống liên hoàn vừa cơ động vừa an toàn.

“Có đoạn chỉ vừa đủ một người bò”, ông Thanh nhớ lại, “nhưng nhờ thế mà tránh được đạn pháo”.

Những vườn tre trở thành lớp ngụy trang hoàn hảo. Tre che mắt địch, rễ tre giữ đất không sụt lở, lá tre rơi xuống xóa dấu vết người qua lại. Chính thiên nhiên và bàn tay con người đã hòa làm một để tạo nên tuyến phòng thủ đặc biệt ấy.

Khi địch mở cuộc càn sáng 12/10/1964, hệ thống giao thông hào phát huy tác dụng rõ rệt. Bộ đội và du kích di chuyển linh hoạt giữa các vị trí, bất ngờ xuất hiện rồi lại biến mất. Địch bắn vào chỗ trống, trong khi ta đã chuyển sang vị trí khác.

“Nhiều lúc địch đứng ngay trên đầu mình mà không biết”, ông Thanh kể, ánh mắt vẫn ánh lên sự hồi hộp như đang sống lại khoảnh khắc ấy.

Sau trận đánh, không ít giao thông hào bị pháo bắn sập, nhưng phần lớn vẫn giữ được cấu trúc. Người dân lại tiếp tục sửa chữa, gia cố, như thể đó là một phần máu thịt của làng.

Với ông Thanh, những giao thông hào dưới vườn tre không chỉ là dấu tích của chiến tranh, mà là biểu tượng của trí tuệ, của sự kiên cường và tinh thần đoàn kết quân – dân.
“Tre còn xanh thì làng còn đứng”, ông nói, giọng chắc nịch.