NHỮNG HẦM TRÚ ẨN VEN SÔNG HỒNG TRONG MƯA BOM (1)

Những năm máy bay Mỹ đánh phá miền Bắc, ven sông Hồng không chỉ là tuyến vận tải hay trận địa phòng không, mà còn là vùng hứng chịu bom đạn dữ dội. Để tồn tại, người dân Hưng Yên phải đào hầm trú ẩn – những không gian nhỏ bé dưới lòng đất, nơi sự sống được giữ gìn giữa mưa bom.

Bà Phạm Thị Huệ nhớ lại:
“Hầm là nhà thứ hai của chúng tôi. Nghe còi là xuống, không kịp nghĩ gì.”

Đào hầm giữa đất phù sa

Đất ven sông Hồng mềm, nhiều nước. Đào hầm dễ sập, dễ ngấm. Người dân phải chống bằng tre, gỗ, trải rơm, lót đất nện kỹ.

“Đào xong là phải gia cố ngay,” bà Huệ kể. “Không thì mưa xuống là sập.”

Hầm thường được đào ngay trong vườn, sát nhà, để có thể xuống nhanh khi báo động.

Những kiểu hầm quen thuộc

Hầm cá nhân, hầm gia đình, hầm tập thể… mỗi loại có cách làm khác nhau. Hầm chữ A, hầm chữ L được ưa dùng vì chịu lực tốt.

“Hầm nhỏ lắm,” bà Huệ nói. “Ngồi co chân, không dám cựa mạnh.”

Nhưng dù chật chội, đó là nơi an toàn nhất trong những giờ phút sinh tử.

Cuộc sống dưới lòng đất

Mỗi khi bom rơi, cả làng chui xuống hầm. Trẻ con khóc thút thít, người lớn nín thở nghe tiếng nổ. Đất rung, bụi rơi xuống đầu, nhưng không ai dám ra ngoài.

“Bom nổ nghe như đất lật,” bà Huệ kể. “Chỉ biết ôm chặt con.”

Trong bóng tối, con người dựa vào nhau để vượt qua sợ hãi.

Hầm trú ẩn và tình làng nghĩa xóm

Không phải nhà nào cũng có hầm kiên cố. Những gia đình có hầm tốt thường mở cho hàng xóm cùng trú.

“Không ai từ chối ai,” bà Huệ nói. “Sống chết là chuyện chung.”

Hầm trú ẩn vì thế trở thành không gian của tình người, nơi mọi khoảng cách đều bị xóa nhòa.

Mưa bom và nước lũ

Những ngày mưa lớn, nước sông dâng, hầm dễ bị ngập. Người dân phải canh nước, đào rãnh thoát, tát nước liên tục.

“Có hôm vừa tránh bom vừa tát nước,” bà Huệ nhớ lại. “Sợ bom một, sợ sập hầm mười.”

Thiên nhiên và chiến tranh cùng lúc thử thách con người.

Sau mỗi đợt đánh phá

Khi còi báo yên vang lên, mọi người bò lên khỏi hầm, nhìn lại làng xóm. Có nhà sập, có vườn nát, có hố bom sâu ngay cạnh hầm.

“Thoát được là mừng rồi,” bà Huệ nói.

Ngay sau đó, người dân lại sửa hầm, đắp lại miệng, chuẩn bị cho lần tiếp theo.

Hầm – nơi giữ sự sống

Trong suốt những năm chiến tranh, những căn hầm nhỏ bé ấy đã cứu sống biết bao người. Không có chúng, hậu quả bom đạn sẽ nặng nề hơn rất nhiều.

“Hầm không phải để ở,” bà Huệ nói, “mà để sống sót.”

Chính từ những nơi tạm bợ ấy, sự sống được giữ lại cho ngày hòa bình.

Ký ức còn trong lòng đất

Ngày nay, nhiều hầm đã bị lấp, nhiều dấu tích không còn. Nhưng trong ký ức người dân ven sông Hồng, hình ảnh những căn hầm trú ẩn vẫn còn nguyên vẹn.

“Nhắm mắt là tôi thấy,” bà Huệ nói. “Thấy cả bóng tối, cả tiếng bom.”

Biểu tượng của sức chịu đựng

Những hầm trú ẩn ven sông Hồng trong mưa bom là biểu tượng của sức chịu đựng phi thường của người dân Hưng Yên. Không vũ khí, không hào nhoáng, chỉ có lòng kiên nhẫn và niềm tin vào ngày mai.

Những ký ức ấy cần được kể lại, để thế hệ sau hiểu rằng:
hòa bình hôm nay được gìn giữ từ những không gian nhỏ bé dưới lòng đất, nơi con người đã bám trụ để sống và để chờ ngày đất nước yên bình.