NHỮNG HẠT CÁT VÔ DANH VÀ VÙNG BÓNG TỐI DỆT NÊN ÁNH SÁNG XÃ TẮC
Trường Đại học Hải Dương
Khi lật mở những trang sử chói lọi của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn hay lắng nghe khúc ca khải hoàn Bình Ngô đại cáo, hậu thế thường nghiêng mình kính cẩn trước triết lý kiệt xuất của Nguyễn Trãi, bản lĩnh cứu quốc của Lê Lợi hay sự hy sinh xả thân của Lê Lai. Đó là những tên tuổi bước ra vùng ánh sáng rực rỡ nhất, được lịch sử ghi danh và tạc tượng đài giữa đất trời.
Nhưng quy luật của vũ trụ và lịch sử luôn vận hành như sự luân phiên giữa ngày và đêm: để có một hừng đông rực rỡ, tất yếu phải có những đêm dài tăm tối; và muốn ánh sáng bừng lên, phải có những con người chấp nhận dấn thân vào vùng bóng tối.
Phía sau ánh hào quang của ngày chiến thắng là hàng vạn con người bình dị nằm lại trong vùng bóng tối của lịch sử — những người không có tên trong thiên cổ hùng văn:
Những người mẹ, người vợ nơi thôn xóm: Âm thầm giã gạo, nhường từng bát cơm cuối cùng giữa đêm đen Chí Linh để thắp lên sức sống cho quân sĩ.
Những người tiều phu, người nông dân: Lặng lẽ làm "mắt thần" trong sương mù, ẩn mình che giấu nghĩa quân ngay trước lưỡi gươm kẻ thù.
Những dân phu vô danh: Băng qua những con đường đêm không đèn, gánh từng bao quân nhu để tiền tuyến có ánh sáng khải hoàn.
Trong bức tranh toàn cảnh của dân tộc, vùng sáng và vùng tối không hề đối lập theo kiểu cái này quan trọng hơn cái kia. Chúng là hai mặt song hành, luân phiên và tựa vào nhau. Người đứng ở vùng sáng chịu trách nhiệm dẫn đường, còn những người trong vùng bóng tối chính là nguồn nhựa sống thầm lặng nuôi dưỡng toàn bộ cỗ máy kháng chiến. Nếu không có hàng vạn tấm lưng trần chấp nhận khuất bóng trong gian khổ, ngọn cờ chính nghĩa Lam Sơn đã không thể bước qua "vùng tối" mười năm "nếm mật nằm gai" để vươn tới "vùng sáng" của ngày bình yên.
Lịch sử sẽ không trọn vẹn nếu chỉ tôn vinh những gì rực rỡ dưới ánh mặt trời. "Câu chuyện thời hoa lửa" cần dành một góc trang trọng để tri ân những con người vô danh — những người đã chọn bước đi trong bóng tối, làm nên bóng đêm thanh bình, để dân tộc được đón chào một ngày mới trọn vẹn ánh sáng.
