Bài viết

Những hiện vật về sự kiện bắn rơi máy bay Mỹ thứ 1000

Gia Lai16/05/2026Ban Biên tập tổng hợp1 lượt xem0 lượt chia sẻ

Những hiện vật về sự kiện bắn rơi máy bay Mỹ thứ 1000Vào lúc 15 giờ 22 phút, ngày 29 tháng 4 năm 1966, Trung đoàn phòng không 210 đã lập được chiến công đặc biệt xuất sắc khi bắn rơi chiếc máy bay thứ 1000 của Không quân Mỹ trên bầu trời miền Bắc bằng hệ thống pháo phòng không. Hàng chục hiện vật được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam là minh chứng tiêu biểu cho chiến công lịch sử đó.

Máy bay Mỹ thứ 1000 bị bắn rơi Sau thất bại của chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” (1961-1965), đầu năm 1965, đế quốc Mỹ chuyển sang chiến lược “Chiến tranh cục bộ”, đưa quân Mỹ vào miền Nam Việt Nam và sử dụng không quân, hải quân đánh phá ra miền Bắc. Với những hành động mới đó, cuộc chiến tranh đặc biệt của Mỹ ở miền Nam đã được đẩy tới mức độ cao và chiến tranh đã vượt ra khỏi phạm vi miền Nam, lan đến miền Bắc, dưới hình thức ném bom, bắn phá bằng không quân. Nhận định tình hình, tháng 6/1964, Bộ Chính trị Trung ương Đảng ra Chỉ thị tăng cường công tác phòng không, chuẩn bị sẵn sàng chiến đấu. Chấp hành chỉ thị của Bộ Chính trị, đến cuối tháng 7/1964, các lực lượng vũ trang, đặc biệt là Bộ đội Phòng không - Không quân và Hải quân đã hoàn thành mọi công tác chuẩn bị chiến đấu. Là một trong những đơn vị được trang bị sớm nhất pháo 100mm, có khí tài ra đa COH-9A và máy chỉ huy K6-19M [1], Trung đoàn phòng không 210 có nhiệm vụ bảo vệ Khu Công nghiệp Gang Thép Thái Nguyên và “thủ phủ” Việt Bắc. Đây cũng là đơn vị pháo cao xạ lập được chiến công đặc biệt: Bắn rơi chiếc máy bay thứ 1000 trên bầu trời miền Bắc vào ngày 29/4/1966. Đúng 16 giờ ngày 28/4/1966, Sở chỉ huy Quân chủng lệnh cho Trung đoàn 210 vào cấp 1. Vào lúc 14 giờ 47 phút ngày 29/4, các vọng quan sát cùng lúc báo cáo hàng chục máy bay địch đã xuất hiện ở vòng ngoài. Chỉ 3 phút sau, 2 vọng quan sát phát hiện tốp 80 đang vòng từ hướng Bắc về Đông Bắc. Trung đoàn trưởng dùng máy bộ đàm hạ lệnh cho từng đại đội hướng chính. Chỉ huy các trận địa vừa dứt tiếng “Rõ!” thì tốp đầu 2 chiếc F105 lợi dụng mùa khô vượt qua dãy núi Linh Nham, xuống phía Nam, rồi đột ngột bay vòng lên hướng Khu Gang thép, ném bom ga Lưu Xá, ga Lập Tàu, xóm Tiến Thành (xã Quyết Thắng, huyện Đồng Hỷ) và bắn rốc két xuống Nhà máy điện Cao Ngạn. Các trận địa của Trung đoàn 210 đồng loạt nổ súng vào khu vực địch nâng độ cao bổ nhào cắt bom. 8 khẩu pháo cao xạ 100mm của Đại đội 101 từ đồi Tiến Lập, xã Gia Sàng dưới sự chỉ huy của Đại đội phó Nguyễn Văn Hữu và Chính trị viên Nguyễn Quang Thịnh, tập trung hỏa lực bắn chiếc F-105 đi đầu nhưng không hiệu quả. Máy bay địch ném 4 quả bom vào khu vực trận địa Đại đội 104. Không nao núng tinh thần, đơn vị tiếp tục bắn tập trung vào chiếc thứ 2. Chiếc F-105D trúng đạn bốc cháy dữ dội, lao xuống cánh đồng làng Chùa, xã Tức Tranh, huyện Phú Lương. Lúc đó 15 giờ 22 phút ngày 29/4/1966. Đây là chiếc máy bay thứ 1000 bị bắn rơi trên bầu trời miền Bắc. Chiếc máy bay bị bắn rơi tại chỗ khiến cho địch hoảng loạn, tháo chạy khỏi vùng trời Thái Nguyên. Chiến công này đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh khen ngợi, được Nhà nước tặng thưởng Trung đoàn 210 Huân chương Quân công hạng Nhì. Những hiện vật biết nói Nghiên cứu các hiện vật vệ sự kiện này, qua thống kê tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam có hàng chục tư liệu, hiện vật ghi dấu chiến công về chiếc máy bay Mỹ thứ 1000 bị bắn rơi trên bầu trời miền Bắc và những tang vật thu được của địch. Chiến thắng của quân và dân ta trên bầu trời miền Bắc trong những ngày tháng 4 năm 1966 rực lửa, là tổng hòa của sự phối hợp nhịp nhàng, ăn ý cùng với ý chí và quyết tâm cao độ của cán bộ, chiến sỹ Trung đoàn 210. Minh chứng cho điều đó, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam đang lưu giữ hàng chục Quyết tâm thư của các trung đội thuộc Đại đội 101, Trung đoàn 210 viết trước khi chiếc máy bay thứ 1000 bị bắn rơi. Trong đó có Bản Quyết tâm thư (số đăng ký 3829Gi-444/5) do các chiến sỹ Khẩu đội 2, Trung đội 4, Đại đội 101, Trung đoàn 210 có đoạn viết: “… Bình tĩnh gan dạ, hợp đồng chặt chẽ khi chiến đấu, nâng cao tinh thần cảnh giác, chấp hành nghiêm chỉnh kỷ luật trực ban chiến đấu như: cảnh giới chặt chẽ không để mất thời cơ, sẵn sàng ở vị trí… lắng nghe khẩu lệnh, thật tỉnh táo và kiên nhẫn khi ở cấp 1…” Bản Quyết tâm thư (số đăng ký 3829Gi-444/5) do các chiến sỹ Khẩu đội 2, Trung đội 4, Đại đội 101, Trung đoàn 210. Lưới lửa của Trung đoàn 210 bủa vây đội hình bay “nhà nghề” của Mỹ, bởi những hệ thống súng 14,5mm; pháo phòng không 37mm, 57mm, đặc biệt là pháo phòng không 100mm. Minh chứng còn lại là những vỏ đạn của các loại súng, pháo sử dụng trong trận đánh này. Đó là 17 vỏ đạn là những hiện vật mang số đăng ký 2792 K1-90/1-17. Vỏ đạn súng máy cao xạ 14,5mm. Vỏ đạn pháo phòng không 37mm. Vỏ đạn pháo phòng không 57mm. Vỏ đạn pháo phòng không 100mm. Để chuẩn bị cho những trận đánh mới, Đảng ủy, Ban chỉ huy Trung đoàn 210 bàn bạc, thảo luận và quyết định đưa vào nghị quyết lãnh đạo của đơn vị toàn diện các mặt công tác, trong đó có phương án đánh địch bằng các loại vũ khí hiện có. Pháo phòng không 100mm đánh trực tiếp, quay tay không dùng khí tài (do địch cơ động lớn), tính phần tử lắp ngòi sẵn, bắn thành màn đạn. Tập trung ở hai độ cao 12.000m đến 14.000m và 5.000m đến 6.000m trước khi chúng cắt bom. Pháo phòng không 57mm tập trung bắn ở cự ly 5.000m đến 6.000m. Pháo phòng không 37mm và súng máy cao xạ 14,5mm đánh ở cự ly gần đón lõng và bảo vệ các vị trí của hệ thống pháo 100mm. Từng cụm phối hợp đánh tập trung vào từng mục tiêu, phát huy hỏa lực ở độ cao và cự ly khác nhau, hỗ trợ cho nhau, đánh áp đảo đối phương. Cử 4 đến 5 tổ trinh sát bằng ống nhòm đón lõng địch từ xa, báo động sớm, với phương châm “Bám thắt lưng Mỹ mà đánh”[2]. Thông cáo của Bộ Tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam nhân dịp quân và dân miền Bắc bắn rơi 1000 máy bay giặc Mỹ (số đăng ký 3826 GI-441). Cũng trong ngày 29 tháng 4 năm 1966, Bộ Tổng Tư lệnh đã ra thông cáo về sự kiện này[3], trong thông cáo có đoạn viết: “Hơn một năm qua, hòa nhập với những chiến công vang dội của quân và dân miền Nam anh hùng, quân và dân miền Bắc đã đứng lên giáng cho không quân hiện đại của đế quốc Mỹ những đòn trừng phạt nặng nề, đến nay đã bắn rơi 1000 máy bay Mỹ, góp phần vào thắng lợi của sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước của toàn dân ta…”. Thông cáo nay là hiện vật lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam với số đăng ký 3826 GI-441. Thư của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam gửi cán bộ chiến sỹ các lực lượng vũ trang nhân dân (số đăng ký 3827 GI-442). Thư của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam gửi cán bộ chiến sỹ các lực lượng vũ trang nhân dân (số đăng ký 3827 GI-442) có đoạn viết: “Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam rất vui mừng về thành tích vẻ vang của các lực lượng vũ trang nhân dân, các đồng chí đã cùng với toàn dân chiến đấu anh dũng, kiên quyết đánh trả mãnh liệt kẻ cướp nước cả ngày lẫn đêm, bắn rơi 1000 máy bay Mỹ… Các đồng chí đã nêu cao quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược, phát huy truyền thống vẻ vang của quân đội ta, thực hiện tốt lời dạy của Hồ Chủ tịch; Trung với Đảng, hiếu với dân, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng…” Thư của Ủy ban Thường vụ Quốc hội gửi cán bộ, chiến sĩ các lực lượng vũ trang nhân dân và đồng bào các địa phương miền Bắc (số đăng ký 3833 GI-448). Thư của Ủy Ban thường vụ Quốc hội (số đăng ký 3833 GI-448) có đoạn viết: “… Thắng lợi của các đồng chí và đồng bào đã đập tan uy thế của không lực Huê kỳ (Hoa Kỳ), và chứng tỏ rằng chiến tranh nhân dân của ta là vô địch…Nhân dịp chiếc máy bay thứ 1000 của Mỹ bị hạ trên miền Bắc nước ta, Ủy ban Thường vụ Quốc hội long trọng tuyên dương công trạng của toàn thể cán bộ và chiến sỹ các lực lượng vũ trang nhân dân, cán bộ và đồng bào các địa phương miền Bắc đã góp phần vẻ vang đánh thắng giặc Mỹ…”. Ngay sau khi chiếc máy bay thứ 1000 của đế quốc Mỹ bị bắn rơi, Trung đoàn 210 được Bộ Tư lệnh Phòng không – Không quân nhân dân Việt Nam tặng bức trướng “Quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược – Đơn vị bắn rơi chiếc máy bay thứ 1000 của đế quốc Mỹ” (số đăng ký 8716 L-841). Lá thư của học sinh Trường THCS Giang Sàng, Thái Nguyên (số đăng ký 3847GI- 462/3). Đặc biệt, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam còn lưu giữ và trưng bày nhiều lá thư của các cháu học sinh gửi động viên các đơn vị đã tham gia bắn rơi chiếc máy bay thứ 1000 của đế quốc Mỹ. Ở hiện vật có số đăng ký 3847GI- 462/3, một cháu học sinh Trường trung học cơ sở Gia Sàng, Thái Nguyên viết: “Nhân dịp chiến thắng oanh liệt của nhân dân ta và các chú bộ đội, chúng cháu rất vui sướng, hồ hởi khi thấy các chú bắn rơi máy bay Mỹ, lập chiến công tuyệt vời của tỉnh Bắc Thái anh hùng. Nêu cao khí phách anh hùng của quân dân ta trong thời kỳ kháng chiến, đã đánh cho thực dân Pháp những đòn đích đáng. Đến hôm nay dòng máu sôi sục căm thù của chúng ta, các chú đã nện cho chúng những đòn trời giáng, làm cho chúng hoang mang, lo sợ …”. Nội dung trong những lá thư này là những cảm nghĩ hết sức mộc mạc, gần gũi nhưng chứa đựng trong đó là những vui mừng, cảm phục của các cháu học sinh đối với quân, dân tỉnh Bắc Thái nói chung, Trung đoàn 210 nói riêng, đơn vị đã nêu cao quyết tâm, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ bảo vệ Khu gang thép Thái Nguyên, Ga Thái Nguyên, “Thủ phủ” Việt Bắc…” Thư khen của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với quân và dân miền Bắc bắn rơi 1000 máy bay Mỹ, ngày 30/4/1966 (số đăng ký 3977-GI-593). Trong thư khen của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với quân và dân miền Bắc bắn rơi 1000 máy bay Mỹ, thư viết ngày 30 tháng 4 năm 1966 (số đăng ký 3977-GI-593): “…Bác rất vui lòng thay mặt Trung ương Đảng và Chính phủ khen ngợi quân đội, cán bộ và đồng bào các dân tộc đã đoàn kết một lòng, vượt mọi khó khăn, chiến đấu giỏi, sản xuất giỏi. Giặc Mỹ càng thua đau, chúng càng xảo quyệt và hung ác. Đồng bào, cán bộ và quân đội ta quyết không được vì thắng lợi mà chủ quan khinh địch. Cần phải luôn luôn nêu cao tinh thần cảnh giác và ý chí chiến đấu. Cần phải phát huy truyền thống của Điện Biên Phủ anh hùng. Cần phải cố gắng giành nhiều thắng lợi hơn nữa. Quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược, bảo vệ miền Bắc, hết lòng, hết sức ủng hộ cách mạng giải phóng miền Nam, đưa sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước vĩ đại đến thắng lợi hoàn toàn.”. Và như “dự báo” cũng như mong mỏi của Bác, đúng 9 năm sau, khoảng thời gian trùng lắp vớp 9 năm kháng chiến chống Pháp 1945 - 1954 của dân tộc ta, ngày 30 tháng 4 năm 1975, miền Nam hoàn toàn giải phóng đất nước được thống nhất, Nam Bắc sum họp một nhà, toàn thể nhân dân được sống trong hòa bình, độc lập tự do sau những năm tháng trường kỳ kháng chiến đầy vất vả, gian lao, hy sinh nhưng rất đỗi hào hùng của dân tộc Việt Nam anh hùng./. [1] Bộ Tư lệnh QK1, Lịch sử Lữ đoàn 210, NXBQĐND, Năm 2009, tr12.

Bạn cũng đang lưu giữ
một câu chuyện lịch sử?

Hãy chia sẻ để ký ức không bao giờ bị lãng quên

Gửi câu chuyện của bạn