NHỮNG KHẨU CỐI SAU BỜ RÀO

Trong chiến tranh, người ta thường nghĩ đến pháo binh với những khẩu pháo lớn, những trận địa rộng và những đơn vị có tổ chức chặt chẽ.

Nhưng ở vùng ven Sài Gòn năm 1968, từng có một đơn vị pháo binh đặc biệt.

Những khẩu cối chỉ 60mm.

Những người sử dụng chúng là phụ nữ.

Và người chỉ huy là Phạm Thị Nhung, một nữ chiến sĩ biệt động Sài Gòn.

Câu chuyện của bà bắt đầu từ một cuộc thoát thân giữa lòng thành phố.

Năm 1968, Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân diễn ra trên nhiều địa bàn.

Tại Sài Gòn, các đội biệt động nhận nhiệm vụ đánh vào những mục tiêu quan trọng của đối phương.

Phạm Thị Nhung cũng tham gia hoạt động trong thời điểm ấy.

Nhưng sau những trận đánh, hệ thống cơ sở bị đối phương truy quét.

Những người từng hoạt động bí mật trong nội thành phải tìm cách thoát ra ngoài.

Phạm Thị Nhung đã chọn một cách không dễ dàng:

giả làm thường dân và trà trộn vào khu gia binh.

Đó là một khu vực mà nếu bị phát hiện thân phận, hậu quả có thể rất nghiêm trọng.

Nhưng nhờ sự che chở của nhân dân, bà tìm được đường thoát ra.

Cuộc thoát thân ấy không chỉ giúp bà trở về hậu cứ.

Nó còn mở ra một chặng đường chiến đấu khác.

Bởi khi trở lại căn cứ, Phạm Thị Nhung nhanh chóng được giao một nhiệm vụ mới:

thành lập Trung đội nữ cối 60mm B11-N10 thuộc Phân khu 6.

Một trung đội pháo binh.

Toàn những nữ chiến sĩ.

Và bà là người chỉ huy.

Cối 60mm không phải loại vũ khí lớn.

Nhưng trên chiến trường, sức mạnh của một khẩu cối không nằm ở kích thước.

Nó nằm ở khả năng cơ động.

Có thể mang theo.

Có thể triển khai nhanh.

Có thể ẩn mình trong địa hình.

Và quan trọng nhất, nó cho phép một đơn vị nhỏ tạo ra hỏa lực từ khoảng cách tương đối an toàn.

Đối với một lực lượng hoạt động ở vùng ven Sài Gòn, đó là một lợi thế đáng kể.

Phạm Thị Nhung tổ chức đơn vị, huấn luyện và đưa các nữ chiến sĩ vào chiến đấu.

Những người phụ nữ ấy không chỉ học cách sử dụng cối.

Họ phải biết chọn vị trí đặt súng.

Biết tính toán hướng bắn.

Biết ngụy trang trận địa.

Biết di chuyển sau khi khai hỏa.

Bởi trong chiến tranh, một trận địa pháo chỉ an toàn cho đến khi đối phương xác định được vị trí.

Bắn xong phải rời đi.

Ẩn mình.

Rồi lại xuất hiện ở một vị trí khác.

Phạm Thị Nhung đã tổ chức cho đơn vị pháo kích vào các đồn bốt của đối phương ở vùng ven Sài Gòn, gây nhiều thiệt hại.

Những khẩu cối nhỏ bắt đầu trở thành một phần của cuộc chiến trên vùng đất mà người ta thường nghĩ chỉ có những trận đánh biệt động trong nội đô.

Nhưng điều đáng chú ý nhất trong câu chuyện của Phạm Thị Nhung không phải chỉ là những trận pháo kích.

Mà là cách một người phụ nữ phải làm nhiều công việc cùng lúc.

Chỉ huy.

Tổ chức.

Huấn luyện.

Tìm trận địa.

Bảo đảm vũ khí.

Và đưa đơn vị ra khỏi khu vực trước khi đối phương phản kích.

Một trung đội cối muốn chiến đấu hiệu quả không thể chỉ có người biết bóp cò.

Cần có người quan sát.

Có người vận chuyển đạn.

Có người chuẩn bị trận địa.

Có người liên lạc.

Có người chỉ huy.

Và tất cả phải phối hợp trong thời gian rất ngắn.

Bởi một khẩu cối sau khi khai hỏa sẽ để lại dấu vết.

Tiếng nổ có thể cho đối phương biết rằng ở đâu đó gần họ đang tồn tại một trận địa.

Vì vậy, mỗi lần bắn là một lần đánh đổi giữa hiệu quả và nguy hiểm.

Ngày 19 tháng 5 năm 1969, Phạm Thị Nhung tổ chức một trận pháo kích đặc biệt.

Mục tiêu là Biệt khu Thủ đô.

Đây không phải một trận đánh diễn ra ngẫu nhiên.

Bà tổ chức đưa vũ khí vào khu vực Bàn Cờ, thuộc quận 3 ngày nay, để chuẩn bị cho trận pháo kích.

Cách làm ấy cho thấy một đặc điểm của chiến đấu trong đô thị:

Muốn bắn trúng một mục tiêu ở trung tâm thành phố, trước hết phải đưa vũ khí đến đủ gần.

Nhưng đưa vũ khí đến gần mục tiêu lại chính là phần nguy hiểm nhất.

Không thể dùng một đoàn xe quân sự.

Không thể công khai vận chuyển.

Không thể để đối phương biết trước.

Vì vậy, vũ khí phải được đưa vào bằng những phương thức bí mật.

Rồi được cất giấu.

Chờ thời điểm.

Đến giờ, trận địa được triển khai.

Cối khai hỏa.

Mục tiêu bị pháo kích.

Sau đó, lực lượng phải nhanh chóng rút khỏi khu vực.

Nhưng chiến tranh không phải lúc nào cũng diễn ra theo đúng kế hoạch.

Sau trận đánh, đơn vị của Phạm Thị Nhung bị đứt liên lạc.

Đó là một tình huống đặc biệt nguy hiểm.

Một đơn vị hoạt động bí mật mà mất liên lạc với cấp trên có thể rơi vào trạng thái không biết phương án tiếp theo, không biết lực lượng bạn đang ở đâu và cũng không biết đối phương đã phát hiện đến mức nào.

Trong hoàn cảnh ấy, Phạm Thị Nhung vẫn tiếp tục chiến đấu.

Không có mệnh lệnh mới.

Không có sự hỗ trợ kịp thời.

Chỉ còn những người đồng đội bên cạnh.

Cuối cùng, bà bị đối phương bắt.

Những năm tháng chiến đấu của người nữ chỉ huy cối 60mm chuyển sang một chiến trường khác:

nhà tù Côn Đảo.

Ở đó, không còn những khẩu cối.

Không còn trận địa.

Không còn đường rút.

Nhưng một chiến sĩ đã quen với việc chiến đấu trong điều kiện bất lợi lại phải đối mặt với một kiểu thử thách khác.

Đó là sự giam cầm.

Câu chuyện của Phạm Thị Nhung vì thế có một điểm rất đặc biệt.

Nó không kết thúc ở một trận đánh.

Nó đi qua nhiều trạng thái của chiến tranh.

Từ một người hoạt động bí mật trong thành phố.

Đến một nữ chiến sĩ biệt động.

Từ người phải giả làm thường dân để thoát khỏi vòng vây.

Đến người thành lập và chỉ huy một trung đội nữ cối.

Từ những trận pháo kích vùng ven.

Đến trận đánh Biệt khu Thủ đô.

Rồi cuối cùng là nhà tù Côn Đảo.

Mỗi giai đoạn đòi hỏi một cách tồn tại khác nhau.

Nếu ở thành phố, bà phải biết hòa vào dân chúng.

Nếu ở trận địa, bà phải biết ẩn mình sau những bờ đất.

Nếu chỉ huy đơn vị, bà phải biết giữ cho những người bên cạnh mình cùng chiến đấu.

Và khi bị bắt, bà phải giữ lấy chính mình.

Điều đáng nhớ là đơn vị của Phạm Thị Nhung không phải một đơn vị pháo binh thông thường.

Đó là một trung đội nữ cối 60mm.

Những người phụ nữ sử dụng loại vũ khí vốn thường gắn với hình ảnh người lính nam.

Họ mang đạn.

Dựng trận địa.

Tính toán hướng bắn.

Pháo kích.

Rồi rút đi.

Những công việc ấy đòi hỏi sức lực và kỷ luật không kém bất kỳ đơn vị chiến đấu nào.

Và trong điều kiện chiến trường vùng ven Sài Gòn, họ phải làm tất cả giữa sự truy quét liên tục của đối phương.

Phạm Thị Nhung không chỉ chiến đấu với tư cách một cá nhân.

Bà tổ chức được cả một tập thể phụ nữ cùng chiến đấu.

Đó mới là dấu ấn đặc biệt trong câu chuyện của bà.

Một người có thể dũng cảm trong một trận đánh.

Nhưng để xây dựng một đơn vị, huấn luyện những người khác và đưa họ vào chiến trường, cần một dạng bản lĩnh khác.

Đó là năng lực tổ chức.

Những khẩu cối 60mm ngày ấy có thể không còn nguyên hình.

Những trận địa cũng đã biến mất dưới những con đường mới.

Bàn Cờ hôm nay là một khu dân cư đông đúc.

Sài Gòn đã trở thành một thành phố hiện đại.

Nhưng nếu nhìn lại lịch sử, dưới những địa danh quen thuộc ấy từng tồn tại những trận địa rất nhỏ.

Một khẩu cối.

Một vài nữ chiến sĩ.

Một ít đạn.

Một vị trí được lựa chọn trong bí mật.

Và vài phút khai hỏa trước khi phải rời đi.

Chiến tranh đô thị nhiều khi diễn ra như thế.

Không phải lúc nào cũng có hàng nghìn người.

Không phải lúc nào cũng có chiến tuyến rõ ràng.

Có khi chiến tuyến chỉ là một con hẻm.

Một căn nhà.

Một khu đất trống.

Một bờ tường.

Một khoảng sân.

Và một trận địa cối được dựng lên trong im lặng.

Phạm Thị Nhung đã đi qua cuộc chiến bằng những cách như vậy.

Bà từng phải giả làm thường dân để thoát khỏi vòng vây.

Sau đó trở về hậu cứ, tổ chức một trung đội nữ cối.

Bà đưa những khẩu cối nhỏ vào các trận đánh vùng ven.

Tổ chức pháo kích Biệt khu Thủ đô trong ngày 19 tháng 5 năm 1969.

Rồi khi đơn vị mất liên lạc, bà vẫn tiếp tục chiến đấu và cuối cùng bị bắt, bị đày ra Côn Đảo.

Những chi tiết ấy tạo nên một chân dung khác về người phụ nữ trong chiến tranh.

Không chỉ là người giao liên.

Không chỉ là người cứu thương.

Không chỉ là người giữ cơ sở.

Mà còn là người chỉ huy hỏa lực.

Một người phụ nữ đứng sau những khẩu cối 60mm.

Có lẽ, nếu đặt trước mắt một người trẻ hôm nay một khẩu cối 60mm, họ sẽ chỉ nhìn thấy một thứ vũ khí.

Nhưng với những người từng sử dụng nó, đó là cả một quãng đời.

Là những đêm hành quân.

Là những lần tìm trận địa.

Là những chuyến mang đạn.

Là những phút chờ lệnh.

Là tiếng nổ xé màn đêm.

Và sau mỗi loạt đạn là một câu hỏi:

Liệu đối phương đã xác định được vị trí chưa?

Rồi những người lính lại thu dọn.

Lại di chuyển.

Lại tìm một nơi khác.

Cuộc chiến cứ thế tiếp diễn.

Phạm Thị Nhung đã sống trong những ngày tháng như vậy.

Không ồn ào.

Không có nhiều khoảnh khắc được ghi lại.

Nhưng mỗi lần một khẩu cối được đặt xuống, mỗi lần một loạt đạn được bắn đi, bà và những người phụ nữ trong trung đội B11 lại chứng minh rằng trên chiến trường, sức mạnh không chỉ nằm ở những vũ khí lớn.

Đôi khi, một khẩu cối nhỏ cũng có thể tạo nên tiếng vang rất lớn.

Và phía sau tiếng nổ ấy là những người phụ nữ đã chọn đứng ở nơi nguy hiểm nhất.

Họ không chỉ cầm súng để chiến đấu.

Họ còn tự mình tổ chức trận địa để tiếng súng ấy có thể vang lên.

Đó là câu chuyện của Phạm Thị Nhung và những nữ pháo thủ B11 giữa thời hoa lửa.