Những khẩu pháo ở Nhơn Trạch: Đòn tiến công từ cửa ngõ phía Đông Sài Gòn

Những khẩu pháo ở Nhơn Trạch: Đòn tiến công từ cửa ngõ phía Đông Sài Gòn

Trong những giờ phút quyết định của Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, khi các binh đoàn chủ lực đang áp sát Sài Gòn từ nhiều hướng, tại Nhơn Trạch, những khẩu pháo 130mm của Lữ đoàn Pháo binh 164 đã âm thầm chiếm lĩnh trận địa. Đúng 4 giờ 30 phút ngày 29/4/1975, những loạt đạn đầu tiên từ nơi đây đánh vào sân bay Tân Sơn Nhất, góp phần khống chế một đầu mối quân sự quan trọng của chính quyền Sài Gòn, tạo điều kiện cho các cánh quân tiến vào giải phóng thành phố. Đằng sau tiếng pháo ấy là cuộc hành quân khẩn trương, sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng và những đóng góp thầm lặng của quân dân địa phương trong những ngày cuối cùng của cuộc kháng chiến.

Từ vùng đất ven sông đến vị trí chiến lược Những ngày cuối tháng 4/1975, sau hàng loạt thắng lợi quan trọng của quân và dân ta trên khắp chiến trường miền Nam, Sài Gòn trở thành mục tiêu của trận quyết chiến chiến lược cuối cùng. Chiến dịch Hồ Chí Minh được chuẩn bị với quyết tâm cao độ, huy động các binh đoàn chủ lực tiến công từ nhiều hướng, kết hợp sức mạnh quân sự với phong trào nổi dậy của quần chúng nhân dân.

Trong thế trận ấy, Nhơn Trạch, vùng đất thuộc tỉnh Đồng Nai ngày nay, giữ một vị trí đặc biệt quan trọng. Nằm ở phía Đông Nam Sài Gòn, trong khu vực có hệ thống sông Đồng Nai, sông Lòng Tàu và các tuyến đường thủy dẫn về thành phố, Nhơn Trạch vừa là địa bàn bảo vệ cửa ngõ phía Đông Nam, vừa có thể trở thành bàn đạp triển khai lực lượng tiến công. Việc làm chủ khu vực này còn tạo điều kiện khống chế các tuyến giao thông đường thủy, hạn chế khả năng cơ động và rút lui của đối phương về hướng biển. Đặc biệt, từ Nhơn Trạch, pháo binh tầm xa của ta có thể triển khai hỏa lực đánh vào sân bay Tân Sơn Nhất, một trong những cơ sở quân sự quan trọng nhất của chính quyền Sài Gòn lúc bấy giờ. Theo kế hoạch tác chiến được Bộ Tư lệnh Chiến dịch Hồ Chí Minh thông qua lần cuối ngày 22/4/1975, Quân đoàn 2, còn được gọi là Binh đoàn Hương Giang, đảm nhiệm hướng Đông Nam. Một trong những nhiệm vụ của quân đoàn là đánh chiếm Long Thành, Nhơn Trạch, thành Tuy Hạ, khu vực bến phà Cát Lái và thiết lập trận địa pháo tại Nhơn Trạch để đánh vào sân bay Tân Sơn Nhất.

Như vậy, những khẩu pháo ở Nhơn Trạch không phải là một trận địa được hình thành ngẫu nhiên trong quá trình tiến quân. Chúng nằm trong kế hoạch tác chiến có tính toán, nhằm tạo sức ép trực tiếp lên hệ thống phòng thủ và các mục tiêu quân sự trọng yếu tại Sài Gòn.

Cuộc hành quân mở đường cho những khẩu pháo Chiều 26/4/1975, Chiến dịch Hồ Chí Minh chính thức mở màn. Trên hướng Đông Nam, Quân đoàn 2 đồng loạt tiến công vào các vị trí phòng ngự của đối phương, mở đường cho các đơn vị tiến sâu về phía Sài Gòn. Sư đoàn 325 được giao nhiệm vụ phát triển tiến công trên hướng Long Thành – Nhơn Trạch. Tuy nhiên, con đường dẫn tới trận địa pháo không hề bằng phẳng. Quân đội Sài Gòn tổ chức nhiều cụm phòng ngự tại các vị trí quan trọng dọc tuyến tiến quân. Bộ đội ta vừa phải chiến đấu đánh chiếm các mục tiêu, vừa bảo đảm đường cơ động cho xe pháo, phương tiện vận tải và lực lượng đi sau.

Ngày 27/4, các đơn vị của Sư đoàn 325 tiến công, làm chủ Long Thành. Sang ngày 28/4, bộ đội tiếp tục đánh các cụm phòng ngự tại Bến Sáng, Phú Hội, Long Tân và tiến vào quận lỵ Nhơn Trạch. Các cuộc phản kích diễn ra quyết liệt, nhất là tại những khu vực có nhiều vườn cây, đồng ruộng và sông rạch. Lực lượng bộ binh và hải quân đối phương từ hướng Cát Lái tìm cách tiến ra ngăn chặn, buộc quân ta phải liên tục tổ chức đánh trả. Trong hoàn cảnh ấy, việc đưa được pháo hạng nặng vào trận địa là một nhiệm vụ vừa khẩn trương, vừa đầy khó khăn.

Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, Tiểu đoàn 3 pháo 130mm thuộc Lữ đoàn Pháo binh 164 được giao nhiệm vụ đánh sân bay Tân Sơn Nhất và hành quân theo đội hình Sư đoàn 325. Trên đường tiến quân, đơn vị phải vượt qua các ổ đề kháng còn lại, đồng thời chờ công binh bảo đảm phương tiện vượt sông tại Phước Thiềng. Đến đêm 28/4, các khẩu pháo mới tới được khu vực Nhơn Trạch. Thời gian chuẩn bị vô cùng gấp gáp. Những người lính pháo binh phải nhanh chóng đưa pháo vào vị trí, tổ chức trận địa, chuẩn bị phần tử bắn và hoàn tất các công việc cần thiết để sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ vào rạng sáng hôm sau. Đối với những khẩu pháo nặng nề, từng chặng đường vượt qua sông rạch, từng vị trí được chiếm lĩnh đều là kết quả của sự phối hợp giữa bộ binh, công binh, pháo binh và lực lượng bảo đảm hậu cần.

Ở đây, chiến công không chỉ bắt đầu khi đạn pháo rời nòng, mà đã được hình thành từ chính cuộc hành quân đưa pháo đến đúng vị trí, đúng thời điểm.

Những bàn tay thầm lặng của quân dân Nhơn Trạch Đằng sau cuộc cơ động của những khẩu pháo còn có sự tham gia của nhân dân địa phương. Tư liệu lịch sử Đảng bộ xã Đại Phước được lưu giữ tại Thư viện Đồng Nai ghi nhận: Khi nhận nhiệm vụ chuẩn bị phương tiện đưa bộ đội vượt sông và lựa chọn vị trí đặt pháo cho Quân đoàn 2, Huyện ủy Nhơn Trạch đã khẩn trương tổ chức thực hiện. Các địa điểm được lựa chọn gồm khu vực nổng nhà thờ Phú Hội, nổng Giang Lò, đồi Bình Phú và đồi Bình Tuy. Đây là những vị trí được tư liệu địa phương ghi nhận trong quá trình chuẩn bị bố trí pháo binh; không nhất thiết đồng nghĩa tất cả đều là vị trí khai hỏa của Tiểu đoàn 3.

Nhân dân Nhơn Trạch còn tham gia hỗ trợ, tiếp tế cho lực lượng pháo binh đưa pháo 130mm vào chuẩn bị trận địa tiến công các mục tiêu quân sự tại Sài Gòn. Những chi tiết ấy góp phần làm sáng tỏ một khía cạnh thường ít được nhắc đến trong các bản tường thuật về ngày toàn thắng: để có những loạt pháo tầm xa, cần có cả một hệ thống bảo đảm phía sau. Đó là sự phối hợp giữa những người chỉ huy lựa chọn địa bàn, bộ đội bảo đảm tuyến đường, lực lượng công binh tổ chức vượt sông và nhân dân địa phương góp sức trong điều kiện chiến tranh. Những địa danh Phú Hội, Giang Lò, Bình Phú, Bình Tuy vì thế không chỉ xuất hiện trong ký ức lịch sử của một vùng đất. Chúng còn gắn với công tác chuẩn bị cho trận đánh có ý nghĩa quan trọng trong giờ phút cuối cùng của cuộc kháng chiến.

4 giờ 30 phút ngày 29/4: Tiếng pháo mở đầu ngày tổng tiến công Rạng sáng 29/4/1975, khi Sài Gòn bước vào một ngày có ý nghĩa quyết định đối với cục diện chiến tranh, trận địa pháo tại Nhơn Trạch đã hoàn tất công tác chuẩn bị. Đúng 4 giờ 30 phút, những khẩu pháo 130mm của Tiểu đoàn 3, Lữ đoàn Pháo binh 164 đồng loạt khai hỏa vào sân bay Tân Sơn Nhất. Theo truyền thống đơn vị được Báo Quân đội nhân dân ghi nhận, Khẩu đội 2, Đại đội 9, Tiểu đoàn 3 là khẩu đội thực hiện phát bắn đầu tiên vào sân bay Tân Sơn Nhất trong thời điểm này.

Tiếng pháo từ Nhơn Trạch đánh dấu một bước phát triển quan trọng của thế tiến công trên hướng Đông Nam Sài Gòn. Tuy nhiên, trận đánh vào sân bay không chỉ có hỏa lực từ Nhơn Trạch. Trước đó, từ tối 27/4, sân bay đã chịu các đợt pháo kích của lực lượng pháo binh ta. Chiều 28/4, Phi đội Quyết Thắng sử dụng máy bay A-37 tiến công sân bay Tân Sơn Nhất.

Đến rạng sáng 29/4, pháo 130mm của Quân đoàn 2 tiếp tục giáng những đòn hỏa lực vào mục tiêu này. Sự phối hợp của nhiều lực lượng, với các hình thức tiến công khác nhau, tạo nên sức ép liên tục đối với hoạt động của sân bay. Sau loạt đạn đầu tiên, các khẩu đội pháo ở Nhơn Trạch tiếp tục thực hiện nhiệm vụ trong ngày và đêm 29/4. Hỏa lực được tổ chức linh hoạt, có thời điểm bắn tập trung với nhịp độ cao, có thời điểm bắn giám thị để duy trì sức ép lên mục tiêu.

Theo tài liệu lịch sử của Báo Quân đội nhân dân, các hoạt động pháo kích đã làm gián đoạn hoạt động của sân bay, góp phần quan trọng hạn chế khả năng sử dụng một đầu mối quân sự và hàng không chiến lược trong thời khắc cuối cùng của cuộc chiến. Đó là giá trị nổi bật của trận địa pháo Nhơn Trạch: không chỉ đánh vào một mục tiêu cụ thể, mà còn góp phần làm suy giảm khả năng tổ chức phòng thủ của đối phương, hỗ trợ thế tiến công chung trên toàn chiến trường.

Đòn hỏa lực phối hợp với các cánh quân tiến vào Sài Gòn Trong khi những khẩu pháo ở Nhơn Trạch liên tục thực hiện nhiệm vụ, các binh đoàn chủ lực của ta trên những hướng tiến công khác cũng khẩn trương phát triển lực lượng. Trên hướng Đông Nam, Sư đoàn 325 tiếp tục đánh chiếm các mục tiêu tại khu vực Nhơn Trạch, thành Tuy Hạ và phát triển về phía Cát Lái. Các đơn vị pháo binh khác được bố trí để tiến công những vị trí quân sự và bảo vệ đội hình bộ binh.

Đồng thời, lực lượng Quân đoàn 2 tổ chức đội hình thọc sâu, sử dụng bộ binh cơ giới, xe tăng cùng các lực lượng phối thuộc tiến nhanh về phía nội đô. Việc đặt pháo tại Nhơn Trạch có ý nghĩa quan trọng trong cách tổ chức chiến dịch: lực lượng chiến đấu ở vòng ngoài không chỉ có nhiệm vụ tiêu diệt các cụm phòng ngự, mà còn trực tiếp sử dụng hỏa lực tầm xa để tác động đến những mục tiêu quân sự nằm sâu trong thành phố. Sân bay Tân Sơn Nhất là một trong những mục tiêu như vậy. Trong thế trận năm cánh quân tiến về Sài Gòn, hỏa lực từ Nhơn Trạch cùng các trận địa pháo khác góp phần khống chế khả năng hoạt động quân sự của đối phương, hỗ trợ những đơn vị đang đánh vào hệ thống phòng thủ ở cửa ngõ thành phố. Đó là sự kết hợp giữa sức mạnh hỏa lực và tốc độ tiến công, giữa các trận đánh ở vòng ngoài với nhiệm vụ đánh chiếm những mục tiêu trọng yếu bên trong. Điều đáng chú ý là trận địa pháo Nhơn Trạch hoàn thành nhiệm vụ trong khoảng thời gian rất ngắn kể từ khi chiếm lĩnh vị trí. Điều ấy cho thấy hiệu quả của công tác chỉ huy, hiệp đồng binh chủng và khả năng cơ động của pháo binh Quân đoàn 2 trong điều kiện chiến dịch diễn biến hết sức khẩn trương.

Sáng 30/4: Khi những khẩu pháo hoàn thành nhiệm vụ Theo tư liệu chuyên đề của Báo Nhân Dân, đến 4 giờ 30 phút ngày 30/4/1975, trận địa pháo 130mm ở Nhơn Trạch ngừng bắn. Đó là thời điểm các lực lượng chủ lực tiếp tục đẩy mạnh tiến công vào nội đô Sài Gòn. Từ hướng Đông, đội hình thọc sâu của Quân đoàn 2 vượt qua các vị trí phòng ngự trên tuyến xa lộ, tiến qua cầu Rạch Chiếc, cầu Sài Gòn và phát triển về phía trung tâm thành phố. Trên các hướng khác, những đơn vị của Quân đoàn 1, Quân đoàn 3, Quân đoàn 4 và Đoàn 232 đồng loạt đánh chiếm các mục tiêu được giao. Sân bay Tân Sơn Nhất, nơi từng chịu những loạt đạn pháo từ Nhơn Trạch, trở thành một trong các mục tiêu được lực lượng Quân đoàn 3 trực tiếp tiến công và làm chủ trong sáng 30/4. Đến trưa cùng ngày, Dinh Độc Lập được quân ta đánh chiếm. Chính quyền Sài Gòn tuyên bố đầu hàng, đánh dấu thắng lợi hoàn toàn của Chiến dịch Hồ Chí Minh, kết thúc cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, mở ra kỷ nguyên đất nước độc lập, thống nhất. Trong thắng lợi lịch sử ấy, những khẩu pháo ở Nhơn Trạch đã hoàn thành một nhiệm vụ quan trọng: đưa hỏa lực chiến dịch từ cửa ngõ Đông Nam đánh vào mục tiêu quân sự nằm sâu trong Sài Gòn, góp phần tạo điều kiện cho cuộc tổng tiến công đi đến thắng lợi cuối cùng.

Những khẩu pháo còn vang trong ký ức lịch sử Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày 30/4/1975, vùng đất Nhơn Trạch đã có nhiều đổi thay. Những tuyến đường, khu dân cư và nhịp sống hôm nay dần thay thế không gian chiến trường năm cũ. Nhưng trong lịch sử Chiến dịch Hồ Chí Minh, Nhơn Trạch mãi là một địa danh gắn với nhiệm vụ chiến đấu đặc biệt của pháo binh Quân đoàn 2. Ở đó, có những người lính vượt qua chặng đường hành quân gian khổ để đưa những khẩu pháo hạng nặng vào vị trí chiến đấu. Có những đơn vị bộ binh kiên cường đánh mở đường, giữ địa bàn trước các cuộc phản kích. Có những chiến sĩ công binh bảo đảm cho đội hình vượt qua sông rạch. Và có sự đóng góp của nhân dân địa phương, những người đã góp sức trong công tác chuẩn bị, vận chuyển và tiếp tế.

Chiến công ấy không chỉ được đo bằng những loạt đạn đã bắn hay những mục tiêu quân sự bị khống chế, mà còn thể hiện sức mạnh của tinh thần đoàn kết, sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng và ý chí quyết thắng trong thời khắc lịch sử. Nhìn lại trận địa pháo Nhơn Trạch, có thể thấy một biểu hiện sinh động của nghệ thuật tác chiến hiệp đồng binh chủng trong Chiến dịch Hồ Chí Minh: mở đường bằng sức tiến công mạnh mẽ, nhanh chóng triển khai hỏa lực tầm xa, phối hợp chặt chẽ với các hướng chiến dịch để tạo ưu thế quyết định. Tiếng pháo từ Nhơn Trạch đã lùi vào quá khứ. Nhưng câu chuyện về những người lính pháo binh, về cuộc hành quân thần tốc và sự chung sức của quân dân nơi cửa ngõ Đông Nam Sài Gòn vẫn còn nguyên giá trị lịch sử. Đó là một phần của ký ức thời hoa lửa, khi mỗi chặng đường tiến quân, mỗi trận địa được thiết lập và mỗi nhiệm vụ hoàn thành đều góp phần làm nên ngày toàn thắng 30/4/1975.