"Những lá thư không còn trở về"

Nếu như những lá thư không tem may mắn vượt qua mưa bom bão đạn để về tới hậu phương là biểu tượng của sự sống và niềm hy vọng, thì "những lá thư không còn trở về" lại là những khoảng lặng đau đớn, linh thiêng nhất của khúc tráng ca Thành Cổ Quảng Trị mùa hè năm 1972.

Qua lời kể nghẹn ngào của những nhân chứng lịch sử – những người may mắn bước ra khỏi tọa độ chết 81 ngày đêm – câu chuyện về những lá thư nằm lại dưới lòng đất, dưới đáy sông Thạch Hãn hiện lên vừa khốc liệt, vừa nhói lòng.

1. Viết giữa làn ranh sinh tử và gửi vào... lòng đất

Tại chiến trường Thành Cổ năm ấy, mỗi ngày trôi qua đều là một cuộc sinh tử. Các cựu chiến binh kể lại rằng, những lá thư thường được viết vào những phút bình yên ngắn ngủi giữa hai trận bom, dưới những căn hầm chữ A sụt lở, nồng nặc mùi thuốc súng và bùn đất.

- Viết cho một ngày mai có thể không tới: Người lính cầm bút viết khi biết rằng ngày mai, hoặc thậm chí chỉ vài giờ nữa, mình có thể sẽ ngã xuống. Họ viết vội vài dòng cho mẹ, cho người yêu, cho đứa con chưa kịp nhìn mặt.

- Lá thư "xóa sổ": Rất nhiều lá thư vừa viết xong, nét mực chưa kịp khô thì một trận bom tọa độ rải xuống. Cả người lính, căn hầm và lá thư ấy đều tan vào đất đá Thành Cổ. Những lá thư ấy vĩnh viễn không có cơ hội được gửi đi, không bao giờ có người nhận.

2. Ký ức đau thương từ những "Bưu tá" bất đắc dĩ

Trong hồi ức của các nhân chứng lịch sử, có những câu chuyện về các lá thư không thể trở về khiến người nghe thắt lòng.

"Có những đêm bên bờ sông Thạch Hãn, chúng tôi tiếp nhận các chiến sĩ bị thương hoặc hy sinh từ trong Thành Cổ chuyển ra. Khám trong túi áo ngực của họ, hầu như ai cũng có một lá thư viết dở. Thư dính máu, thư ướt sũng nước sông, nhòe hết chữ..."

— Ký ức của một cựu chiến binh vận tải đường sông.

Có những người lính trẻ trước khi nhắm mắt chỉ kịp thều thào nhờ đồng đội: "Túi áo... thư... gửi cho..." nhưng lời nói chưa trọn thì hơi thở đã tắt. Và rồi, trong những trận chiến ác liệt tiếp theo, chính người giữ thư hộ cũng hy sinh. Những bức thư ấy cứ thế thất lạc, nằm lại cùng các anh nơi chiến hào.

3. Những lá thư "nằm lại" dưới đáy sông Thạch Hãn

Sông Thạch Hãn mùa hè năm 1972 là con đường máu và hoa. Để chi viện cho Thành Cổ, hàng ngàn chiến sĩ – phần lớn là sinh viên các trường đại học tại Hà Nội – đã phải bơi qua con sông này dưới làn mưa bom, bão đạn của kẻ thù.

- Hành trang chìm vào lòng sông: Nhiều chiến sĩ trước khi sang sông đã cẩn thận bọc lá thư gửi gia đình vào những túi nilon nhỏ, lận trong ngực áo với hy vọng sang bên kia bờ sẽ có người chuyển về tuyến sau.

- Lời nhắn gửi vĩnh hằng: Nhưng dòng sông ấy đã ôm lấy biết bao người con anh dũng. Các anh nằm lại đáy sông, và những lá thư mang theo bao ước mơ, hoài bão, lời hẹn thề của tuổi đôi mươi cũng chìm sâu vào lòng nước. Chúng trở thành những "lá thư vô hình", gửi trực tiếp vào lòng đất mẹ.

4. Nỗi đau của hậu phương và sự "trở về" trong tâm tưởng

Bởi vì có những lá thư không bao giờ trở về, nên ở hậu phương, có những người mẹ, người vợ đã mòn mỏi đợi chờ suốt hàng chục năm trời trong vô vọng. Họ không nhận được thư, và sau đó là một tấm giấy báo tử vỏn vẹn dòng chữ: "Hy sinh tại mặt trận phía Nam". Họ không biết con, chồng mình đã sống và chiến đấu ra sao trong những giờ phút cuối cùng.

Nhưng đối với các nhân chứng lịch sử và thế hệ ngày nay, những lá thư không còn trở về ấy chưa bao giờ mất đi:

- Chúng đã hóa thân vào cỏ cây: Mỗi tấc đất, mỗi nhành cỏ ở Thành Cổ Quảng Trị, mỗi giọt nước sông Thạch Hãn hôm nay như đều thấm đượm những lời tâm sự, những ước mơ chưa kịp gửi thành lời của người lính.

- Trở thành tượng đài tâm linh: Không còn những trang giấy ố vàng, nhưng nội dung của những lá thư ấy đã được khắc ghi vào lịch sử. Đó là lời thề quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh, là tình yêu cháy bỏng và niềm tin tuyệt đối vào ngày chiến thắng.

"Những lá thư không còn trở về" chính là minh chứng khốc liệt nhất cho cái giá của độc lập, tự do. Chúng không có hình hài, không có nét chữ, nhưng lại vang vọng mãi trong lòng đất thiêng Quảng Trị, nhắc nhở thế hệ hôm nay về một "thời hoa lửa" mà mỗi cuộc đời, mỗi trang giấy đều đã cháy hết mình cho đất nước.