Những lá thư Nguyễn Văn Trỗi gửi người vợ trẻ

1. Một cuộc hôn nhân quá ngắn

Năm 1964, Nguyễn Văn Trỗi và Phan Thị Quyên nên duyên vợ chồng.

Theo lời kể của Phan Thị Quyên được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi lại, hai người mới cưới nhau được 19 ngày thì Nguyễn Văn Trỗi bị bắt. Trước đó, trong thời gian chuẩn bị đám cưới, Quyên không biết rằng chồng mình đang chuẩn bị thực hiện một nhiệm vụ đặc biệt nguy hiểm.

Một cuộc hôn nhân vừa bắt đầu đã phải đối mặt với cảnh chia lìa.

Với Phan Thị Quyên, những ngày tháng đáng lẽ dành cho cuộc sống của một đôi vợ chồng trẻ lại trở thành những ngày chờ đợi và thăm nuôi trong chiến tranh.

2. Người chồng trong nhà lao Chí Hòa

Sau khi thực hiện nhiệm vụ tại khu vực cầu Công Lý, Nguyễn Văn Trỗi bị bắt và bị giam tại nhà lao Chí Hòa.

Trong nhà tù, anh vẫn hướng về người vợ trẻ và gia đình.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia hiện lưu giữ 10 bức thư Nguyễn Văn Trỗi viết từ nhà lao gửi cho Phan Thị Quyên và người thân trong năm 1964. Những bức thư có nội dung ngắn gọn nhưng thể hiện tình cảm của anh đối với gia đình, đồng thời thể hiện ý thức trách nhiệm của anh đối với đất nước.

Những lá thư ấy vì thế có một giá trị đặc biệt.

Chúng cho chúng ta nhìn thấy Nguyễn Văn Trỗi không chỉ qua những hình ảnh trước pháp trường, mà còn qua tình cảm của một người con, một người chồng trong những ngày bị giam cầm.

3. Chiếc khăn tay của người vợ trẻ

Trong những ngày Nguyễn Văn Trỗi bị giam tại nhà lao Chí Hòa, Phan Thị Quyên đã làm một chiếc khăn tay để gửi vào cho chồng.

Chiếc khăn là một trong những kỷ vật hiện đang được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia lưu giữ.

Theo tư liệu của Bảo tàng, chiếc khăn được Phan Thị Quyên thêu tặng chồng trong thời gian anh bị giam giữ, như một lời động viên và gửi gắm tình cảm trong những ngày hai người bị chia cách.

Một chiếc khăn tay vốn là vật nhỏ bé.

Nhưng trong hoàn cảnh ấy, nó mang theo tình cảm của một người vợ dành cho người chồng đang ở phía bên kia cánh cửa nhà tù.

4. Những lá thư còn lại

Mười bức thư Nguyễn Văn Trỗi gửi về đã không bị thất lạc.

Sau khi anh hy sinh, năm 1965, Phan Thị Quyên đã trao một chiếc khăn tay cùng 10 bức thư cho đồng chí Tư Lâm, người phụ trách Ban Tuyên huấn của vùng giải phóng. Sau đó, số kỷ vật này được đưa ra miền Bắc và trao cho Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, nay là Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.

Nhờ vậy, những gì còn lại của cuộc đời Nguyễn Văn Trỗi không chỉ nằm trong ký ức.

Một phần cuộc sống của anh đã được giữ lại bằng những hiện vật rất cụ thể: những bức thư, chiếc khăn tay, cây đàn măngđôlin, tấm thiệp cưới...

Trong đó, những lá thư đặc biệt bởi chúng mang dấu vết trực tiếp của những ngày cuối cùng trong cuộc đời một người chồng trẻ.

5. Người ở lại và những kỷ vật

Nguyễn Văn Trỗi hy sinh ngày 15/10/1964.

Phan Thị Quyên trở thành người ở lại.

Nhưng chị không chỉ giữ lại ký ức về người chồng đã mất. Chị còn giữ những kỷ vật của anh giữa những năm tháng chiến tranh. Sau này, chính những kỷ vật ấy được trao lại cho bảo tàng để lưu giữ cho các thế hệ sau.

Năm 2005, trong một lần ra Hà Nội trao học bổng mang tên Nguyễn Văn Trỗi, Phan Thị Quyên đã đến Bảo tàng Cách mạng Việt Nam và đọc lại những lá thư mà chồng chị viết từ nhà tù.

Đó hẳn là một cuộc gặp đặc biệt với quá khứ: người vợ năm nào đứng trước những kỷ vật của cuộc hôn nhân ngắn ngủi, sau hơn bốn mươi năm.

6. Từ một cuộc đời riêng đến ký ức của nhiều thế hệ

Những lá thư của Nguyễn Văn Trỗi và những kỷ vật do Phan Thị Quyên gìn giữ ngày nay không chỉ kể câu chuyện của riêng hai người.

Chúng giúp chúng ta hiểu rằng lịch sử chiến tranh được tạo nên từ những con người rất cụ thể.

Có người ra trận.

Có người ở lại.

Có những cuộc hôn nhân vừa bắt đầu đã phải chia lìa.

Và có những người mang theo ký ức ấy trong suốt phần đời còn lại.

Phan Thị Quyên đã giữ lại những gì có thể giữ được của một cuộc đời đã mất: những lá thư, chiếc khăn tay, tấm thiệp cưới và những kỷ niệm về người chồng trẻ. Những hiện vật ấy sau này trở thành một phần của ký ức lịch sử được lưu giữ tại bảo tàng.

Lời kết

Người ta thường nhớ đến Nguyễn Văn Trỗi qua hình ảnh một người thanh niên trước pháp trường.

Nhưng phía sau hình ảnh ấy còn có một người vợ trẻ tên Phan Thị Quyên.

Cuộc hôn nhân của họ chỉ kéo dài một thời gian rất ngắn. Những ngày tháng đáng lẽ là khởi đầu của một gia đình lại trở thành những ngày chia cách bởi chiến tranh.

Và rồi những lá thư từ nhà lao, chiếc khăn tay người vợ gửi vào, tấm thiệp cưới của đôi vợ chồng trẻ... trở thành những chứng tích còn lại.

Có những trang lịch sử được ghi bằng những chiến công lớn.

Cũng có những trang lịch sử được giữ lại trong một lá thư, một chiếc khăn tay và ký ức của một người ở lại.

Nhìn vào những kỷ vật ấy, chúng ta càng hiểu giá trị của hòa bình hôm nay. Bởi phía sau hai chữ hòa bình là những tuổi trẻ đã đi qua chiến tranh, là những gia đình từng phải chia lìa, và là những con người đã để lại cả cuộc đời mình trong những năm tháng không thể nào quên.