NHỮNG LÁ THƯ THẮP LỬA TỪ CỤ PHAN BỘI CHÂU

Trong "thời hoa lửa" đầu thế kỷ XX, khi đất nước chìm trong ách đô hộ của thực dân Pháp, có một người đã dùng ngòi bút và trái tim để nhóm lên ngọn lửa yêu nước trong lòng thế hệ trẻ. Đó là cụ Phan Bội Châu - vị chí sĩ yêu nước lỗi lạc với phong trào Đông Du. Và thứ vũ khí mạnh mẽ nhất của cụ không phải súng đạn, mà là những lá thư gửi cho các thanh niên sang Nhật du học.

Năm 1905, hưởng ứng lời kêu gọi "Khai dân trí - Chấn dân khí - Hậu dân sinh", cụ Phan cùng các đồng chí đã bí mật đưa hơn 200 thanh niên ưu tú sang Nhật Bản du học. Các em rời làng quê, xa gia đình, mang theo hành lý chỉ vài bộ quần áo và một niềm tin duy nhất: học để cứu nước. Giữa biển người xa lạ, giữa cái lạnh cắt da và nỗi nhớ nhà, chính những lá thư của cụ Phan là điểm tựa tinh thần cho các em.

Trong thư, cụ không vẽ ra viễn cảnh màu hồng. Cụ viết thẳng: "Đi để học cái mạnh của người, để về cứu cái yếu của ta." Một câu nói ngắn gọn nhưng đủ để đánh thức khát vọng. Cụ nói cho các em hiểu, nhục nhã 10 năm đi học còn hơn nhục nhã 100 năm mất nước. Khi các em thiếu tiền, phải đi làm thuê để đóng học phí, cụ an ủi: "Các em khổ 1, dân ta khổ 10. Tấm bằng các em cầm về sau này, nặng bằng giang sơn." Lời lẽ mộc mạc mà nặng tựa núi sông, khiến bao giọt nước mắt tủi thân phải nuốt ngược vào trong để tiếp tục học.

Có những lúc nản lòng, có em viết thư xin về nước. Cụ nghiêm khắc trả lời: "Về bây giờ thì dễ. Nhưng 50 năm sau con cháu ta vẫn cúi đầu." Cụ chỉ cho các em thấy con đường cứu nước không chỉ có khởi nghĩa bằng súng, mà còn phải "đánh giặc bằng trí". Mỗi em du học sinh khi ấy chính là một "khẩu súng" văn hóa mà cụ đang rèn.

Đến năm 1908, chính phủ Nhật vì sức ép của Pháp đã trục xuất du học sinh Việt Nam. Phong trào Đông Du tan rã. Bản thân cụ Phan cũng bị truy nã gắt gao.