NHỮNG LẦN TIỄN BIỆT KHÔNG HẸN NGÀY GẶP LẠI (1)

Trong chiến tranh, có những cuộc chia tay không nước mắt, không lời hẹn ước, nhưng lại khắc sâu hơn bất cứ lời từ biệt nào. Đó là những lần tiễn biệt mà người ra đi không dám nói lời hẹn ngày gặp lại, bởi ngay chính họ cũng không biết liệu mình có còn cơ hội quay về.

Ông em – Nguyễn Đức Tấng, sinh năm 1954, quê ở thôn Thọ Vân, xã Bắc Thụy Anh, tỉnh Hưng Yên – đã đi qua chiến tranh với rất nhiều cuộc chia tay như thế. Ông không nhớ hết từng lần, từng người, nhưng ông nhớ rất rõ cảm giác của những giây phút cuối cùng trước khi mỗi người rẽ sang một hướng, mang theo số phận không ai đoán trước.

Những lần tiễn biệt trên Trường Sơn thường diễn ra rất nhanh. Không có thời gian để chuẩn bị, không có điều kiện để bày tỏ. Đôi khi chỉ là một cái bắt tay thật chặt, một cái gật đầu thay cho lời chào. Có khi chỉ kịp trao nhau một ánh mắt, rồi mỗi người lặng lẽ quay đi.

Ông kể rằng, ở chiến trường, người ta không dám nói nhiều về chia tay. Bởi nói ra đồng nghĩa với việc thừa nhận khả năng không còn gặp lại. Thay vào đó, họ chọn cách im lặng, coi như đó chỉ là một lần tạm xa, dù trong lòng ai cũng hiểu, sự tạm xa ấy có thể là mãi mãi.

Có những lần tiễn biệt diễn ra ngay sau một đêm bom đạn. Sáng ra, đơn vị kiểm quân, phát hiện thiếu mất một vài người. Không có lễ truy điệu, không có bia mộ, chỉ có một khoảng trống lặng lẽ trong đội hình. Những người còn lại hiểu rằng, đó là một cuộc chia tay không hẹn ngày gặp lại.

Ông nhớ nhất là những lần tiễn đồng đội bị thương rời khỏi tuyến lửa. Người ở lại nhìn theo chiếc cáng khuất dần trong rừng sâu, không ai biết người nằm trên đó có sống sót để trở về hay không. Người đi thì không dám ngoái đầu nhìn lại, bởi sợ ánh mắt của đồng đội sẽ khiến mình yếu lòng.

Chiến tranh khiến con người phải học cách chia tay rất nhanh, rất lạnh lùng, nhưng sâu thẳm bên trong lại là những cảm xúc không thể xóa nhòa. Ông bảo, mỗi lần tiễn biệt như vậy, ông đều tự nhủ phải nhớ thật kỹ khuôn mặt của người ấy, bởi biết đâu đó là lần cuối cùng được nhìn thấy.

Có những cuộc chia tay diễn ra giữa lúc hành quân. Đơn vị tách làm nhiều mũi để tránh bom đạn. Mỗi mũi đi một hướng, không hẹn ngày hội ngộ. Lúc ấy, không ai nói lời từ biệt. Họ chỉ im lặng bước đi, mang theo hy vọng mong manh rằng sau chiến tranh, có thể gặp lại nhau ở một nơi nào đó.

Nhưng chiến tranh không phải lúc nào cũng cho con người cơ hội gặp lại. Nhiều người đã nằm lại dọc đường Trường Sơn, trở thành một phần của núi rừng. Những lần tiễn biệt ấy không được ghi chép, không có tên trong sổ sách, nhưng lại in đậm trong ký ức của những người sống sót.

Ông em nói rằng, có những đêm nằm giữa rừng sâu, ông bất chợt nhớ đến một người đồng đội đã chia tay mình từ lâu, nhưng không biết người ấy đã hi sinh hay còn sống. Sự không chắc chắn ấy còn đau hơn cả việc biết tin dữ, bởi nó kéo dài nỗi day dứt suốt nhiều năm.

Sau chiến tranh, khi trở về cuộc sống đời thường, những cuộc chia tay ấy vẫn không buông tha ông. Có những giấc mơ, ông thấy mình lại đứng giữa Trường Sơn, lại tiễn một người bạn ra đi mà không kịp nói lời gì. Tỉnh dậy, ông mới nhận ra rằng, chiến tranh đã kết thúc, nhưng những cuộc tiễn biệt thì vẫn còn đó, trong ký ức.

Với thế hệ hôm nay, chia tay thường đi kèm với lời hẹn gặp lại. Nhưng với thế hệ của ông, chia tay là một sự đánh đổi, là chấp nhận khả năng mất mát. Chính điều đó đã rèn giũa họ trở nên kiên cường, nhưng cũng mang theo những vết thương tinh thần khó lành.

Nghe ông kể chuyện, em nhận ra rằng, những lần tiễn biệt không hẹn ngày gặp lại chính là một phần bản chất của chiến tranh. Nó không chỉ cướp đi sinh mạng, mà còn lấy đi cơ hội nói lời cuối cùng, lấy đi quyền được hẹn ước một ngày đoàn tụ.

Hòa bình hôm nay vì thế càng trở nên đáng quý. Bởi nó cho phép con người được nói lời tạm biệt một cách trọn vẹn, được hẹn ngày gặp lại, được tin rằng chia tay chỉ là tạm thời. Những điều tưởng như bình thường ấy lại được đánh đổi bằng vô số cuộc tiễn biệt không hẹn ngày trở lại của thế hệ cha ông.

Những lần tiễn biệt không hẹn ngày gặp lại của một thời lửa đạn vì thế không chỉ là ký ức riêng của ông em. Đó là ký ức chung của cả một thế hệ đã sống, chiến đấu và hi sinh trong im lặng. Và trách nhiệm của thế hệ hôm nay là lắng nghe, ghi nhớ, để những cuộc chia tay ấy không rơi vào quên lãng.