NHỮNG LỚP HỌC THỜI CHIẾN – GIỮ LẤY CON CHỮ GIỮA MƯA BOM

NHỮNG LỚP HỌC THỜI CHIẾN – GIỮ LẤY CON CHỮ GIỮA MƯA BOM

Chiến tranh có thể phá hủy nhà cửa, đường sá, ruộng đồng. Nhưng có một điều mà bom đạn không dễ dàng lấy đi: khát vọng được học.

Trong những năm chiến tranh phá hoại miền Bắc, nhiều trường học phải sơ tán khỏi những khu vực trọng điểm. Lớp học có khi được tổ chức trong đình làng, nhà dân, lán tạm hoặc những công trình được đào sâu xuống lòng đất. Thầy cô và học sinh vừa học, vừa chuẩn bị hầm trú ẩn, đào giao thông hào để có thể nhanh chóng tránh bom khi máy bay địch xuất hiện. (QDND)

Tại Trường cấp II Hương Phúc, huyện Hương Khê, Hà Tĩnh, một câu chuyện đau thương đã trở thành chứng tích về những lớp học giữa chiến tranh. Ngôi trường được thành lập ngày 1 tháng 9 năm 1965, có ba lớp học. Vì nằm trong vùng trọng điểm bị đánh phá, trường được xây dựng theo kiểu trường thời chiến: lớp học nằm sâu dưới đất, xung quanh có hệ thống giao thông hào và các hầm trú ẩn để thầy trò có thể tránh bom. (QDND)

Nhưng những biện pháp ấy không thể bảo đảm an toàn tuyệt đối.

Chiều 9 tháng 2 năm 1966, máy bay Mỹ ném bom xuống khu vực xã Hương Phúc. Có bom rơi ngay vào khu vực trường học, trong đó hai quả trúng lớp 5A khi thầy và trò đang học. Sau trận bom, 33 học sinh đã hy sinh, 24 học sinh và thầy giáo Thái Văn Nhậm bị thương. Bộ đội, dân quân, thanh niên xung phong, thầy cô giáo và người dân địa phương đã cùng nhau đào bới trong đống đất đá để tìm những người còn sống và đưa người bị thương đi cấp cứu. (QDND)

Đó là một trong những ký ức đau thương nhất về giáo dục thời chiến.

Nhưng điều đáng nói là những lớp học không vì thế mà biến mất.

Ở nhiều nơi khác, sau mỗi trận bom, thầy trò lại trở về với sách vở. Có trường phải chuyển từ địa điểm này sang địa điểm khác, mỗi lớp học một nơi. Có nơi lớp học được tổ chức trong đình làng, có nơi mượn nhà dân làm phòng học. Thầy cô vừa giảng bài, vừa phải sẵn sàng đưa học sinh xuống hầm khi có báo động. (QDND)

Tại một số trường, hầm chữ A và giao thông hào trở thành một phần của đời sống học đường. Khi máy bay địch xuất hiện, tiếng báo động vang lên, học sinh nhanh chóng rời lớp xuống hầm. Khi nguy hiểm qua đi, các em lại trở về chỗ ngồi, mở sách và tiếp tục bài học còn dang dở. Có ngôi trường thậm chí sử dụng vỏ bom làm kẻng, vừa để báo hiệu giờ học, vừa làm hiệu lệnh khi có máy bay địch đến đánh phá. (QDND)

Hãy thử hình dung một buổi học của những đứa trẻ ngày ấy.

Trước mặt là quyển vở.

Bên cạnh là cây bút.

Phía dưới lớp học là hầm trú ẩn.

Và ở phía trên, bất cứ lúc nào cũng có thể vang lên tiếng máy bay.

Các em vẫn học đọc, học viết, học toán, học văn.

Những bài học bình thường ấy trở nên đặc biệt bởi chúng diễn ra giữa một hoàn cảnh hoàn toàn không bình thường.

Phía sau mỗi lớp học thời chiến còn có sự cố gắng của những người lớn. Cha mẹ phải lo cho con có sách vở, quần áo và những thứ cần thiết để đến trường. Thầy cô phải bám lớp, bám trường, nhiều khi vừa dạy học vừa tham gia đào hầm, làm công tác sơ tán và bảo đảm an toàn cho học sinh. Người dân địa phương cũng góp sức dựng lớp, cho mượn nhà, tạo điều kiện để việc dạy và học được duy trì.

Vì thế, một lớp học thời chiến không chỉ có thầy và trò.

Đó còn là câu chuyện của cả một cộng đồng cùng giữ lấy việc học.

Có những ngôi trường phải di chuyển nhiều lần.

Có những lớp học chỉ là một căn nhà đơn sơ giữa làng quê.

Có những tiết học phải dừng lại vì tiếng máy bay.

Và cũng có những tiết học được tiếp tục ngay sau khi tiếng bom vừa im.

Những điều ấy cho thấy giáo dục trong chiến tranh không đơn thuần là việc truyền đạt kiến thức. Việc duy trì trường lớp còn là một cách để giữ cho cuộc sống không bị chiến tranh hoàn toàn chi phối, để trẻ em vẫn có quyền được học tập và để niềm tin vào ngày mai không bị dập tắt.

Nhưng lịch sử cũng nhắc chúng ta rằng phía sau tinh thần ấy là những mất mát rất lớn.

33 học sinh Hương Phúc đã không bao giờ có cơ hội trở lại lớp học.

Các em ra đi khi tuổi đời còn rất nhỏ, trong khi bài học còn đang dang dở và sách vở vẫn còn đó. Ngày nay, tại khu chứng tích Trường cấp II Hương Phúc vẫn có những ngôi mộ tưởng niệm các em. Hố bom năm xưa trở thành một dấu tích nhắc những thế hệ sau về cái giá mà chiến tranh đã để lại cho những người dân bình thường, trong đó có những đứa trẻ chỉ mong được đến trường. (QDND)

Bởi vậy, khi nói về những lớp học thời chiến, chúng ta không nên chỉ kể rằng ngày ấy học sinh vẫn đi học giữa bom đạn.

Cần nhớ cả những người đã không thể trở về lớp.

Cần nhớ những người thầy, người cô đã đứng trên bục giảng trong một hoàn cảnh mà chính họ cũng có thể trở thành mục tiêu của bom đạn.

Và cần nhớ những gia đình, những người dân đã cùng nhau giữ lấy từng lớp học để trẻ em vẫn có thể tiếp tục con đường học tập.

Chiến tranh đã đi qua.

Những căn hầm ngày ấy nhiều nơi đã được phủ lên bởi cây cỏ. Những lớp học tạm bợ đã trở thành ký ức. Những đứa trẻ năm xưa giờ đã trở thành những người ông, người bà.

Nhưng câu chuyện của họ vẫn còn giá trị.

Bởi hôm nay, chúng ta bước vào những ngôi trường có phòng học kiên cố, có điện, có sách vở, có thư viện, máy tính và rất nhiều điều kiện mà học sinh thời chiến không thể tưởng tượng được.

Chúng ta có thể ngồi trong một lớp học mà không phải ngẩng lên nghe tiếng máy bay.

Có thể mở một quyển sách mà không phải lo tìm hầm trú ẩn.

Có thể tan học rồi trở về nhà mà không phải nghĩ đến chuyện ngày mai trường có còn nguyên vẹn hay không.

Đó là những điều tưởng như rất bình thường.

Nhưng với những thế hệ từng học dưới hầm, từng sơ tán khỏi trường, từng chạy xuống giao thông hào khi có báo động, đó chính là một phần của hòa bình.

Những lớp học thời chiến vì thế không chỉ là câu chuyện về giáo dục.

Đó còn là câu chuyện về một thế hệ đã cố gắng giữ lấy tương lai trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất.

Bom đạn có thể phá hủy một ngôi trường, nhưng không thể dễ dàng phá hủy niềm tin rằng ngày mai những đứa trẻ vẫn phải được học.

Và có lẽ đó là điều chúng ta cần nhớ nhất khi nhìn lại những lớp học năm xưa.

Bởi những người thầy vẫn đứng lớp.

Những học sinh vẫn mở sách.

Những gia đình vẫn đưa con đến trường.

Và giữa một đất nước đang chìm trong chiến tranh, họ vẫn âm thầm giữ lấy con chữ, tuổi thơ và niềm hy vọng về một ngày đất nước bình yên.