NHỮNG MẢNH BOM CÒN LẠI

Có những dấu vết của chiến tranh không nằm trong những trang sách lịch sử, cũng không chỉ hiện diện ở những nghĩa trang liệt sĩ hay những tượng đài. Có những dấu vết vẫn âm thầm tồn tại trong cơ thể của những người đã đi qua chiến tranh. Với tôi, chiến tranh đôi khi hiện lên rất gần, rất thật, qua những câu chuyện ba kể và qua những mảnh bom nhỏ vẫn còn nằm lại dưới da thịt của ba cho đến tận hôm nay.

Từ khi còn nhỏ, tôi đã nhiều lần nghe ba kể về những năm tháng chiến đấu của mình. Ba từng tham gia làm nhiệm vụ giúp nhân dân Campuchia chống lại chế độ Khmer Đỏ, Pôn Pốt. Những câu chuyện ấy được ba kể lại không phải như một bài học lịch sử, mà giống như những mảnh ký ức đã nằm sâu trong cuộc đời ông. Có khi ba kể trong một bữa cơm, có khi trong một lần tình cờ nhắc đến chuyện cũ, cũng có khi là sau một cuộc gặp với những người đồng đội năm xưa.

Mỗi lần nghe, tôi đều có cảm giác ba đang kể về một thời rất xa. Một thời mà tôi chỉ có thể hình dung qua lời kể của người đi trước. Nhưng càng nghe, tôi càng nhận ra rằng những câu chuyện ấy không hề xa xôi. Bởi chiến tranh vẫn còn hiện hữu trên cơ thể ba, trong ký ức của ba và trong những câu chuyện về những người đồng đội đã mãi mãi nằm lại nơi chiến trường.

Ba từng kể về những ngày hành quân và chiến đấu trong điều kiện vô cùng thiếu thốn. Có những lúc cả đơn vị đói đến mức không còn gì để ăn. Trong rừng, họ tìm được những bụi măng tre. Những cây măng nhỏ bé khi ấy trở thành nguồn sống quý giá. Cả tiểu đoàn cùng chia nhau ăn, rồi dành dụm một phần để cầm cự qua những ngày tiếp theo. Chỉ một món ăn đơn sơ như măng tre cũng có thể giúp cả đơn vị vượt qua được cả một tuần đói khát.

Nghe ba kể, tôi mới hiểu rằng đối với những người lính năm xưa, để sống sót và tiếp tục chiến đấu đôi khi chỉ cần một chút thức ăn, một ngụm nước và sự đoàn kết của những người bên cạnh. Những điều mà ngày hôm nay chúng tôi xem là bình thường, ở chiến trường lại có thể trở thành thứ quý giá vô cùng.

Có những lần đang hành quân, họ phải đối mặt với máy bay địch tuần tra. Khi nghe tiếng máy bay, tất cả phải lập tức tìm chỗ ẩn nấp. Người thì nhảy xuống những hố bùn, người chui vào bụi gai, cố gắng hòa mình vào địa hình để tránh bị phát hiện. Ba kể lại bằng giọng bình thản, như thể đó chỉ là một chuyện đã xảy ra từ rất lâu.

Nhưng tôi lại không thể bình thản khi nghe.

Tôi thử tưởng tượng nếu mình đang đi giữa rừng, phía trên là máy bay địch, phía dưới là đất bùn và xung quanh là những bụi gai sắc nhọn. Không ai biết liệu mình có bị phát hiện hay không. Không ai biết chỉ vài phút sau mình còn sống hay không. Đối với ba, đó là một phần của những ngày tháng chiến tranh. Nhưng đối với tôi, đó là một khoảnh khắc khủng khiếp mà tôi chỉ có thể hình dung bằng trí tưởng tượng.

Điều ám ảnh tôi hơn cả là những câu chuyện về đồng đội của ba.

Ba kể rằng có những người chỉ vừa mới nói chuyện với nhau, vậy mà chỉ vài phút sau, người đồng đội ấy đã gục xuống ngay trước mắt mình. Một người vừa còn sống, còn nói cười, còn chia sẻ với mình từng câu chuyện, rồi bất ngờ trở thành một người nằm lại giữa chiến trường.

Chiến tranh có lẽ tàn nhẫn nhất chính là ở chỗ đó. Nó không cho con người thời gian để chuẩn bị cho một cuộc chia ly. Có những lời nói cuối cùng có thể chỉ là một câu chuyện rất bình thường. Có những người lính ra đi mà không kịp nói lời từ biệt với gia đình, không kịp thực hiện những lời hứa còn dang dở.

Ba cũng từng kể về những lần chiến đấu dưới bom đạn. Có lần bom dội xuống, những người lính bị thương rất nặng. Ba nhìn thấy một người đồng đội bị thương đến mức phần ruột lòi ra ngoài. Nhưng giữa chiến trường, họ không có điều kiện để đưa người bị thương về ngay. Người đồng đội ấy phải được sơ cứu thật nhanh. Những người bên cạnh chỉ có thể cố gắng nhét phần ruột bị lòi ra vào, băng bó vết thương rồi tiếp tục chiến đấu.

Đó là một trong những câu chuyện khiến tôi ám ảnh nhất.

Tôi không biết phải diễn tả thế nào về cảm giác khi nghe ba kể những điều ấy. Nó quá đau đớn, quá khốc liệt đối với một người sinh ra trong thời bình như tôi. Tôi từng nghĩ chiến tranh là tiếng súng, là bom đạn, là những trận đánh được nhắc đến trong sách giáo khoa. Nhưng qua lời kể của ba, tôi hiểu chiến tranh còn là đói khát, là sợ hãi, là những vết thương, là máu, là những người đồng đội ngã xuống ngay trước mắt mình và là những người lính phải tiếp tục chiến đấu dù chính họ cũng đang kiệt sức.

Những câu chuyện ấy, qua lời ba kể, đôi khi giống như một câu chuyện hoài niệm về một thời xa xưa. Ba kể về những năm tháng ấy bằng sự bình tĩnh của một người đã đi qua quá nhiều năm. Nhưng với tôi, phía sau sự bình thản đó là cả một sự thảm khốc mà có lẽ tôi sẽ không bao giờ có thể hiểu hết.

Tôi càng nghe càng thấy chiến tranh không hề xa xôi như mình từng nghĩ.

Chiến tranh vẫn nằm trong những mảnh bom nhỏ còn sót lại dưới da thịt của ba. Nó nằm trong những cái tên đồng đội mà ba vẫn nhớ. Nó nằm trong những cuộc gặp gỡ của các cựu chiến binh sau hàng chục năm xa cách. Và nó nằm trong những khoảng lặng của ba mỗi khi nhắc đến một người đã không thể trở về.

Gần đây, ba có dịp gặp lại những người đồng đội cũ trong một cuộc gặp gỡ của các cựu chiến binh. Những người lính năm xưa giờ đã già, mái tóc đã bạc, khuôn mặt đã in dấu thời gian. Họ ngồi bên nhau, kể lại những câu chuyện của những năm tháng đã qua.

Tôi nghĩ rằng trong cuộc gặp ấy có cả tiếng cười và những khoảng lặng. Có lẽ họ cười khi nhớ lại những kỷ niệm vui giữa những ngày gian khổ, nhưng cũng có những phút giây họ cùng im lặng khi nhắc đến những người đồng đội đã hy sinh.

Sau hàng chục năm, họ vẫn nhớ.

Có thể thời gian làm con người già đi, nhưng không thể làm tình đồng đội phai nhạt. Những người từng cùng nhau bước qua sinh tử có một mối liên kết mà những người chưa từng trải qua chiến tranh như tôi rất khó hiểu hết.

Ba là một trong những người may mắn đã trở về.

Mỗi khi nghĩ về điều đó, tôi lại thấy biết ơn vô cùng.

Nếu ngày ấy ba không trở về, có lẽ tôi đã không có cơ hội được ngồi nghe những câu chuyện này. Tôi đã không có một người ba để gọi, để yêu thương, để được ông dạy những điều giản dị về cuộc sống. Ba đã trở về sau chiến tranh, gặp má tôi, xây dựng gia đình và rồi có tôi.

Đôi khi tôi nghĩ, chỉ riêng việc được làm con của ba đã là một điều may mắn.

Bởi phía sau sự có mặt của tôi hôm nay là một hành trình mà tôi không thể biết hết. Có thể nếu chiến tranh lấy đi ba ngày ấy, tôi đã không bao giờ xuất hiện trên cuộc đời này. Có thể một người đồng đội khác đã nằm xuống thay cho ba. Có thể chỉ một khoảnh khắc chậm hơn, một viên đạn khác hướng đi, một quả bom rơi gần hơn, thì câu chuyện của gia đình tôi đã hoàn toàn khác.

Vì vậy, mỗi khi ba nhắc tôi phải biết quý trọng hòa bình, tôi hiểu rằng đó không phải là một lời dạy thông thường.

Ba từng sống trong chiến tranh nên ba hiểu hòa bình quý giá đến mức nào.

Ba luôn dạy tôi phải yêu lấy đất nước mình. Bởi đất nước hôm nay không chỉ được xây dựng bằng những thành quả của hiện tại, mà còn được đánh đổi bằng tuổi trẻ, máu và sự hy sinh của biết bao thế hệ. Có những người đã ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ. Có những người trở về với thương tích trên cơ thể. Có những người mang theo những ký ức không bao giờ có thể quên.

Trong đó có ba tôi.

Những mảnh bom nhỏ còn nằm dưới da thịt ba đối với tôi không đơn thuần là những mảnh kim loại. Chúng giống như những chứng nhân lặng lẽ của một thời hoa lửa. Chúng nhắc tôi rằng ba đã từng ở đó, đã từng chiến đấu, đã từng chứng kiến những mất mát mà thế hệ chúng tôi chỉ có thể nghe kể lại.

Tôi may mắn được sinh ra khi đất nước đã hòa bình. Tôi được đến trường, được học tập, được sống bên gia đình, được theo đuổi những ước mơ của riêng mình. Tôi chưa từng phải cúi xuống hố bùn để tránh máy bay. Chưa từng phải tìm măng tre trong rừng để chia nhau sống qua những ngày đói. Chưa từng chứng kiến một người đồng đội gục xuống ngay trước mặt. Và càng chưa từng phải băng bó một người bị thương giữa tiếng bom đạn.

Chính vì chưa từng trải qua, tôi càng biết ơn những người đã trải qua tất cả những điều ấy thay cho thế hệ chúng tôi.

Tôi hiểu rằng thế hệ trẻ hôm nay không cần phải cầm súng ra chiến trường để chứng minh tình yêu nước. Chúng tôi có thể yêu nước bằng cách học tập nghiêm túc, sống có trách nhiệm, biết trân trọng những gì mình đang có, giữ gìn những giá trị tốt đẹp và góp phần xây dựng quê hương, đất nước ngày càng tốt đẹp hơn.

Tôi cũng hiểu rằng điều quan trọng nhất mà thế hệ trước để lại không chỉ là một đất nước độc lập, mà còn là bài học về giá trị của hòa bình.

Bởi khi chưa từng mất đi, con người rất dễ xem những điều mình đang có là hiển nhiên.

Tôi từng xem một bữa cơm gia đình là điều bình thường. Tôi từng nghĩ việc ba vẫn khỏe mạnh, vẫn ngồi kể chuyện cho tôi nghe là điều bình thường. Nhưng giờ đây, mỗi khi nhìn những mảnh bom còn nằm trong cơ thể ba, tôi lại nghĩ: để có một người ba trở về và để tôi được làm con của ba, có lẽ gia đình tôi đã may mắn hơn rất nhiều người.

Những người đồng đội của ba không có cơ hội ấy.

Họ đã hy sinh để những người còn sống được trở về. Và những người trở về như ba đã mang theo ký ức của những người đã nằm lại.

Vì vậy, tôi muốn giữ lại những câu chuyện ba kể không chỉ cho riêng mình. Tôi muốn kể lại để một ngày nào đó, khi những người lính năm xưa không còn nữa, ký ức về họ vẫn còn được tiếp nối.

Ba kể, tôi lắng nghe.

Tôi kể lại, thế hệ sau sẽ lắng nghe.

Có lẽ đó chính là cách những ký ức của một thời hoa lửa được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Chiến tranh đã lùi xa. Những tiếng bom năm nào đã trở thành âm thanh của quá khứ. Những người lính năm xưa giờ đã già. Nhưng những mảnh bom còn nằm trong cơ thể ba, những cái tên đồng đội ba vẫn nhớ và những câu chuyện ba kể cho tôi nghe vẫn là những dấu ấn không thể phai mờ.

Tôi biết mình sẽ không bao giờ hiểu hết những gì ba và thế hệ của ba đã trải qua. Nhưng tôi có thể lựa chọn cách ghi nhớ.

Ghi nhớ để biết ơn.

Ghi nhớ để trân trọng hòa bình.

Ghi nhớ để yêu quê hương, đất nước hơn.

Và ghi nhớ để hiểu rằng cuộc sống bình yên mà tôi đang có hôm nay chưa bao giờ là điều tự nhiên mà có.

Có một người lính đã trở về từ chiến tranh, mang theo những mảnh bom còn nằm lại dưới da thịt, mang theo ký ức về những người đồng đội đã hy sinh và mang theo một lời dặn mà tôi sẽ luôn ghi nhớ:

Hãy quý trọng hòa bình. Hãy yêu lấy đất nước mình. Bởi có những người đã dùng cả tuổi trẻ, máu và cuộc đời để chúng ta được sống trong những ngày bình yên hôm nay.

Và đối với riêng tôi, mỗi khi nghĩ về một thời hoa lửa, tôi không chỉ nghĩ về chiến tranh.

Tôi nghĩ về ba.

Tôi nghĩ về những người đồng đội của ba.

Tôi nghĩ về những người đã không thể trở về.

Và tôi thấy mình thật may mắn.

May mắn vì ba đã trở về.
May mắn vì ba đã gặp má.

      Và may mắn nhất là tôi đã được sinh ra, được lớn lên và được làm con của ba trong một đât nước hòa bình.