NHỮNG MẢNH GHÉP LỬA Ở LÀNG SỐ 3

Gió chướng vẫn gào rít qua từng kẽ lá cao su bạt ngàn của đồn điền Michelin. Đêm cuối năm 1929 tại Phú Riềng, không khí trong những căn lán chật chội ở Làng 3 dường như đặc quánh lại, không chỉ bởi cái lạnh hay mùi mủ chua nồng, mà bởi một thứ áp lực vô hình đang lớn dần trước giờ nổ súng.

Dưới căn hầm ngầm nhỏ hẹp được đào khéo léo phía sau nhà kho Làng 3, Nguyễn Xuân Cừ và Trần Tử Bình đang ngồi bên một chiếc bàn gỗ thô ráp. Ngồi quanh họ là ba gương mặt trẻ măng nhưng ánh mắt can trường, những người nắm giữ huyết mạch của cuộc đại bãi công sắp tới: anh Tạ — người nắm giữ Công hội đỏ, Phan Thuần và Hồng — hai hạt giống cách mạng gai góc của đất đồn điền.

Anh Tạ khẽ gạt tàn cây trên ngọn đèn dầu, xòe bàn tay chai sần vì vác mủ, chỉ vào tấm sơ đồ phác thảo ranh giới từ Làng 1 đến Làng 10: — Anh Cừ, anh Bình! Công hội đỏ đã bám rễ được vào từng lán phu rồi. Hơn ba ngàn anh em đã ký tên vào sổ kín. Khó nhất là mấy nhóm phu mới từ Bắc Kỳ vào, họ sợ bị cúp cơm, sợ đòn roi nên còn rụt rè. Nhưng tôi đã cho người rỉ tai, cam kết Công hội sẽ lo gạo muối từ quỹ tương tế cho những nhà có người già, con nhỏ nếu bãi công kéo dài. Anh em nghe thế thì vững cái bụng lắm rồi, chỉ chờ lệnh là buông dao cạo, khóa kho thôi!

Là Bí thư Công hội đỏ đồn điền Phú Riềng, anh Tạ được ví như "mạch máu ngầm" kết nối hàng ngàn thân phận nô lệ lại làm một. Không ai hiểu nỗi khổ của phu cao su bằng anh, và cũng không ai có cái uy tín tự nhiên, nói một câu là hàng trăm người nghe theo như anh Tạ. Từ những buổi phát thuốc ban đêm đến những lúc san sẻ từng củ sắn, nắm cơm, anh Tạ đã âm thầm xây dựng nên một mạng lưới tự vệ và tương trợ vững chắc mà bọn mật thám Pháp không cách nào phát giác nổi.

Phan Thuần gật đầu, khuôn mặt cương nghị hằn lên dưới ánh đèn dầu: — Ở các tổ cạo mủ Làng 5 và Làng 6, tôi và anh em xích vệ đã chuẩn bị xong gậy gộc, tầm vông. Chúng tôi cũng gom được một ít dao phát rừng, mài bén ngót, giấu kỹ dưới các đống củi khô sát bìa rừng. Đêm Ba mươi, hễ nghe tiếng kẻng và tù và từ Làng 3 phát ra, anh em Làng 5 sẽ lập tức phong tỏa con lộ chính, không cho một tên cai nào chạy đi báo động cho tụi lính khố xanh ở tỉnh lỵ. Tôi cam đoan, tụi nó có muốn tiếp viện cũng phải mất nửa ngày để dọn dẹp các chướng ngại vật của mình!

Phan Thuần vốn là một người phu can trường, nổi tiếng khắp đồn điền vì tính khí thẳng thắn, không bao giờ chịu khuất phục trước đòn roi của bọn cai xếp. Khi được phân công phụ trách lực lượng hành động và tự vệ, anh đã không quản ngày đêm rèn luyện cho các nhóm thanh niên, biến những người phu cạo mủ lầm lũi thành những chiến sĩ tự vệ quả cảm, sẵn sàng đối mặt với bạo lực đồn điền.

Ngồi bên cạnh, Hồng — người phụ trách công tác in ấn, tuyên truyền và liên lạc ngầm giữa các làng — khẽ đẩy xấp tài liệu được bọc kín trong lớp vải chống nước về phía Nguyễn Xuân Cừ: — Còn đây là truyền đơn và bản yêu sách 11 điểm đã in xong bằng bản thạch, mực chưa kịp khô tôi đã cho người phân tán về các lán. Đêm nay, các tổ giao liên của tôi sẽ dán thẳng lên cửa các nhà kho, dinh chủ nhất và nhà bọn cai xếp. Thằng Tây có muốn nhắm mắt làm ngơ cũng không được, vì sáng mai cả mười làng đều sẽ đọc được tiếng nói của chúng ta. Tôi cũng đã cắt cử những đồng chí biết chữ để đọc to cho những bà con không biết chữ nghe ngay tại sân tập trung.

Hồng là một thanh niên nhỏ con, hoạt bát nhưng vô cùng mưu trí. Trong những ngày tháng gian khổ ấy, anh chính là người trực tiếp vận hành "nhà in" bí mật giữa rừng sâu, sử dụng đất sét và mực tự chế để cho ra đời những tờ truyền đơn, tờ báo Giải Phóng làm nức lòng người phu. Những gói thuốc, những giỏ cơm hay thậm chí là những gánh củi của Hồng đều có thể chứa đựng những thông tin mật liên lạc giữa các làng, đảm bảo cho bộ máy cách mạng luôn vận hành thông suốt mà không hề bị đứt quãng.

Bí thư Nguyễn Xuân Cừ nhìn ba người đồng chí của mình, ánh mắt ấm áp và tin cậy: — Tốt lắm các đồng chí! Sự sống còn của cả năm ngàn anh em trong cuộc đấu tranh này nằm cả trên vai các đồng chí. Tạ lo giữ vững lòng tin và tổ chức của quần chúng; Thuần giữ chắc tay gậy, bảo vệ an toàn cho bà con trước súng đạn quân thù; Hồng lo tiếng vang của chúng ta truyền đi xa nhất, không cho kẻ địch bóp nghẹt sự thật. Chúng ta chia nhau mỗi người một ngả, nhưng tất cả cùng hướng về một mục tiêu duy nhất: giành lại quyền sống, bẻ gãy gông xiềng Phú Riềng!

Đêm đó, ba cái bóng của anh Tạ, Phan Thuần và Hồng lại lặng lẽ hòa vào bóng tối đặc quánh của rừng cao su, mỗi người mang theo một phần ngọn lửa đỏ từ căn hầm Làng 3 để thắp sáng cả một vùng đất bazan. Không có những cái tên lẫy lừng được ghi vào sử sách như những vĩ nhân, nhưng chính họ — những người con bình dị của giai cấp công nhân — đã âm thầm kết thành những mảnh ghép thép, cùng Trần Tử Bình và Nguyễn Xuân Cừ làm nên một "Phú Riềng Đỏ" bất khuất, viết nên trang sử vẻ vang cho phong trào cách mạng miền Đông Nam Bộ.