Những mảnh ký ức dưới lòng Xuân Sơn

Trong suốt chiều dài lịch sử dựng và giữ nước,Việt Nam ta đã trải qua bao nhiêu cuộc chiến tranh đầy đau thương và mất mát, thời gian dần trôi đi nhưng những vết thương và hậu quả của chiến tranh vẫn còn đọng lại như những nốt trầm đau xót. Trong một lần tình cờ đang lướt mạng xã hội, tôi vô tình xem được một video phỏng vấn một cựu chiến binh tâm sự về trận đánh Xuân Sơn năm 1966 và cũng chính nhờ video ấy mà tôi đã hiểu hơn phần nào những mất mát của thời chiến thông qua bộ phim tài liệu mang tên “Mảnh ký ức” được VTV chiếu cách đây hai năm và cũng là thành quả của ekip làm phim và các cựu chiến binh suốt sáu năm ròng rã.

Dù chỉ là qua màn ảnh nhỏ nhưng giọng kể run run và xúc động qua những lời kể của người trong cuộc đã khiến tôi cảm thấy như đang được ngồi trực tiếp đối diện với lịch sử. Trận Xuân Sơn là một trận tập kích của Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam vào căn cứ hỏa lực của Mỹ tại tỉnh Bình Định. Mở đầu là lời kể của các cựu binh Mỹ - đây là những người trực tiếp tham gia vào trận đánh tại đồi Xuân Sơn năm 1966, họ xuất hiện với những ánh mắt thể hiện rõ sự dằn vặt về những việc đã làm quá khứ, là những lời bộc bạch đầy ân hận về trận chiến, về việc chôn cất những người lính Việt Nam tại hố chôn tập thể. Sau 56 năm, lần đầu tiên họ quay trở lại Việt Nam đối diện với chiến trường xưa, tại đây họ - những người lính từng là kẻ thù của chúng ta nay lại đang nỗ lực để đưa các liệt sĩ Việt Nam đoàn tụ với gia đình.

Khi nhắc đến trận Xuân Sơn, ta không thể không nhắc tới Trung đoàn 22 Sư đoàn 3 Sao Vàng - có thể nói đây là lực lượng nòng cốt trực tiếp tại cứ điểm Xuân Sơn. Qua những lời kể và hình ảnh được chiếu trên tư liệu tôi thực sự rất khâm phục những chàng lính ấy. Dù trong tình thế hiểm nghèo, bị bao vây từ phía nhưng họ vẫn giữ vững tinh thần sẵn sàng hi sinh tính mạng mình để bảo vệ Tổ quốc. Giữa thung lũng đỏ năm xưa, những ngôi sao vàng ấy đã tỏa ra ánh sáng lấp lánh để soi chiếu cho nơi trận địa đầy máu me và sự lạnh lẽo. Họ đã hi sinh bằng xương máu của mình để viết lên những trang sử hào hùng cho cả dân tộc.

Có lẽ khoảnh khắc khiến tôi xúc động nhất chính là lời tâm sự của những cựu chiến binh Việt Nam. Điển hình như thông qua lời kể của Đại tá Nguyễn Văn Tạo, tôi được biết, trong quá trình giữ vững vị trí chiến lược thì sư đoàn của Đại tá đã hi sinh hơn hai vạn chiến sĩ, tuy nhiên họ vẫn tiếp tục kiên cường làm tiếp nhiệm vụ của mình. Có những thời kỳ, nửa năm họ không biết hạt gạo tròn hay méo, cả năm không biết hạt muối ngọt hay mặn,... Đây không chỉ là sự hi sinh trong lúc ngã xuống mà còn là sự bào mòn về sức khỏe và tinh thần trong rừng sâu, là sự thiếu thốn không đủ ăn, không đủ mặc nhưng họ vẫn cứ như những cây tre bất khuất, anh dũng mà đứng lên. Khi đó, ông cụ ngồi kể lại mà vừa bật khóc vì nhớ lại những mảnh ký ức đau xót trong quá khứ, hình ảnh người lính già khom lưng quay mặt đi để che đi khuôn mặt rơi những giọt lệ trên khoé mắt rồi chậm rãi lau đi từng giọt nước mắt lại càng làm tôi thêm xót xa đau buồn. Những năm tháng ấy các chiến sĩ đã phải chịu bao nhiêu là đói rét, rồi thì ốm đau trong tình trạng không có thuốc, không có gạo.

Đỉnh điểm nỗi đau là lời thú nhận của Đại tá về khoảnh khắc khốc liệt đêm 26 tháng 12 năm 1966. Trong trận tập kích, khi quân giải phóng áp sát căn cứ, lính Mỹ đã dùng pháo bắn trực diện đạn Beehive hay còn gọi là đạn tổ ong, loại đạn chứa hàng nghìn mũi tên thép siêu nhỏ. Nó quét sạch đội hình ở cự ly gần khiến quân ta hi sinh số lượng lớn tại trận địa. Sau trận đánh ấy, do điều kiện chiến tranh và để đảm bảo vệ sinh, quân đội Mỹ đã chôn cất các tử sĩ ngay tại thực địa đồi Xuân Sơn trong một hố chôn tập thể. Ông cụ càng đau xót hơn khi không thể mang xác đồng đội ra được, điều này càng cho thấy phần nào nỗi đau thấu tâm can của người ở lại khi phải để đồng đội nằm lại nơi chiến trường đầy lạnh giá.

Qua lời kể của cựu chiến binh, tôi như hình dung ra cả một bầu trời xám xịt bị bao quanh bởi tiếng gầm rít kinh hoàng của máy bay và cả những quầng lửa xé toạc màn đêm tại đồi Sơn Sơn - nơi những chàng lính trẻ mới đôi mươi nằm xuống đất mẹ.

Điều làm tôi xúc động hơn cả là hành trình hơn 50 năm đi tìm đồng đội. Những người lính già ấy đã dẫn lối cho sự trở về của những anh hùng dưới lòng đất lạnh lẽo. Khởi đầu của sự nỗ lực là ông Đặng Hà Thụy, một cựu chiến binh đã miệt mài suốt nhiều năm thu thập thông tin, nghiên cứu các tài liệu để tìm lại đồng đội. Cơ hội dần mở ra khi ông kết nối được với các cựu chiến binh Mỹ, tiêu biểu là ông Spencer, Bob March và Matteson. Họ đã cung cấp hình ảnh chụp tư liệu, cung cấp sơ đồ,... Vài người đã vượt ngàn cây số để xác định vị trí thực địa, giúp khoanh vùng tìm ra hố chôn tập thể và thật may mắn sau 56 năm lực lượng chức năng đã khai quật và tìm thấy hài cốt của 60 liệt sĩ gồm các di vật đi cùng là thắt lưng, dép cao su, súng AK,... và các kỷ vật khác. Những di vật ấy cùng các liệt sĩ hòa lẫn vào đất mẹ nằm tại nơi ấy cùng với các anh bao nhiêu năm tháng.

"Mảnh ký ức" đã ghi lại toàn bộ những quá trình khó khăn. Bộ phim là một cuốn băng lưu giữ lại những nỗi day dứt khôn nguôi của những cựu chiến binh Mỹ và nỗ lực hàn gắn vết thương chiến tranh thông qua sự hòa giải và tri ân.

Sau khi xem xong bộ phim tài liệu ấy câu nói của Đại tá Nguyễn Văn Tạo "Đồng đội chết không mang xác ra được..." cứ vang lên trong tâm trí tôi như một tiếng nấc nghẹn. Chắc hẳn nó chính là vết sẹo không thể lành trong trái tim những người lính già, là nỗi đau của lịch sử. Tôi nhận ra rằng chiến tranh không kết thúc khi tiếng súng nổ mà nó vẫn còn hiện hữu trong tim người ở lại. Khi nhìn thấy những hạt gạo trắng ngần tôi lại lặng người và ngầm suy nghĩ, những hạt gạo trắng hôm nay chính là máu xương và mồ hôi của thế hệ ông cha đã nằm xuống để đổi lấy cho thế hệ sau một cuộc sống bình yên.

Những mảnh ký ức về Xuân Sơn năm 1966 chính là minh chứng cho lòng yêu nước, lịch sử sẽ không bao giờ lãng quên những người đã ngã xuống vì Tổ quốc, chiến tranh có thể bị vùi lấp dưới lớp đất sâu nhưng sẽ không bao giờ vùi lấp được sự tử tế và lòng biết ơn của thế hệ mai sau. Dưới lòng đất Xuân Sơn là một hố chôn tập thể lạnh lẽo hàng trăm người anh hùng đã nằm lại cùng nhau suốt hơn nửa thế kỷ, chờ đợi một ngày được gọi tên trở về.