NHỮNG NẤM MỘ VỘI SAU TRẬN BOM B52

Sau buổi sáng đầu tiên trên bãi bom,
mọi người đều hiểu:
không thể để người chết nằm lại lâu hơn nữa.

Không chờ đủ ngày

Không đợi đủ ba ngày.
Không có khăn tang, không có kèn trống.

“Để lâu không được,” ông Đỗ Văn Minh kể.
“Bom còn, mùi cũng không chịu nổi.”

Việc chôn cất phải làm ngay.

Mộ đào bên đâu còn đất

Đất làng chi chít hố bom.

Chỗ nào còn tương đối bằng là đào.

“Có khi mộ nằm sát miệng hố bom,” ông nói.

Không ai chọn được chỗ đẹp.

Quan tài không có

Không gỗ.
Không ván.

Người chết được bọc trong chăn, trong chiếu.

“Có nhà chỉ có manh áo,” ông Minh kể.

Chôn chung, chôn vội

Có mộ chôn hai người.
Có mộ ba người.

Không phân biệt bộ đội hay dân thường.

“Cùng chết một chỗ thì nằm cùng,” ông nói.

Không gọi tên to

Khi đặt người xuống huyệt,
chỉ gọi tên rất khẽ.

Sợ bom quay lại.
Sợ tiếng gọi đánh thức nỗi đau.

Không khóc thành tiếng

Có người khóc nhưng không ra tiếng.

Chỉ cúi mặt, nước mắt rơi xuống đất.

“Khóc to lúc đó không chịu nổi,” ông Minh nói.

Những nấm mộ không bia

Không bia đá.
Không khắc tên.

Chỉ cắm cành tre, buộc mảnh vải.

“Đánh dấu để sau này tìm,” ông kể.

Người mẹ đứng lặng

Có bà mẹ đứng nhìn con được lấp đất.

Không ngã quỵ.
Không kêu than.

“Bà chỉ đứng nhìn,” ông Minh nhớ lại.

Cái đau ấy không cần tiếng khóc.

Đất lấp chưa kín lòng người

Đất lấp xong, mộ phẳng.

Nhưng lòng người không phẳng được.

“Lấp đất mà tay run,” ông nói.

Làm nhanh để còn tiếp tục sống

Chôn xong phải quay lại việc khác.

Dọn nhà, vá đường, dựng hầm.

“Sống còn phải lo,” ông Minh nói.

Không ai cho phép mình gục xuống.

Những nấm mộ ở lại với làng

Sau chiến tranh, nhiều mộ được quy tập.

Nhưng có mộ thất lạc.

“Có nấm mộ chỉ còn trong trí nhớ,” ông nói.

Ký ức không chôn được

Bom có thể lấp.

Nhà có thể dựng lại.

Nhưng những nấm mộ vội ấy
không thể chôn khỏi ký ức người sống.

Ông Đỗ Văn Minh bảo:
“Cả đời tôi không quên được cảnh ấy.
Vì đó là lúc chiến tranh đau nhất.”