NHỮNG NĂM THÁNG BÁC SỐNG GIỮA NHỮNG NGƯỜI LAO ĐỘNG

NHỮNG NĂM THÁNG BÁC SỐNG GIỮA NHỮNG NGƯỜI LAO ĐỘNG

Trước khi trở thành Chủ tịch Hồ Chí Minh, trước khi tên tuổi Người gắn với những trang sử lớn của dân tộc, Bác Hồ đã có những năm tháng rất khác: những năm tháng sống giữa những người lao động nghèo khổ, tự mình làm thuê để kiếm sống, tự mình trải qua những công việc nặng nhọc và tận mắt nhìn thấy những nhọc nhằn mà người lao động phải chịu đựng. Đó là một phần đặc biệt trong hành trình tìm đường cứu nước của Người – không hào nhoáng, không có những ngày tháng dễ dàng, nhưng chính những năm tháng ấy đã giúp Bác hiểu sâu hơn về những con người mà sau này Người dành cả cuộc đời để đấu tranh cho quyền sống, quyền tự do và hạnh phúc.

Ngày 5 tháng 6 năm 1911, người thanh niên Nguyễn Tất Thành rời Bến Nhà Rồng ra đi tìm đường cứu nước. Hành trang của Người không phải là tiền bạc hay một cuộc sống được bảo đảm. Người chấp nhận bắt đầu cuộc hành trình bằng chính sức lao động của mình. Từ một người phụ bếp trên tàu, Người bước vào cuộc sống của những người lao động làm thuê, nơi mỗi ngày làm việc là một ngày phải đổi bằng mồ hôi để có thể tồn tại.

Sau những chuyến hải hành dài, Người đặt chân đến nhiều vùng đất và tiếp tục làm đủ nghề để kiếm sống. Ở nước Anh, Người từng cào tuyết, đốt lò, phụ bếp, rửa bát đĩa trong những khách sạn. Có những nơi, công việc nặng nhọc và điều kiện sống khắc nghiệt khiến người lao động phải chật vật từng ngày. Tại khách sạn Drayton Court ở London, Người từng làm phụ bếp; tại khách sạn Carlton, Người làm công việc rửa bát đĩa. Căn phòng Người từng ở tại Drayton Court chỉ là một căn phòng nhỏ dành cho nhân viên khách sạn.

Những công việc ấy nghe qua tưởng như chỉ là những mảnh vụn nhỏ trong một hành trình lớn. Nhưng chính những mảnh đời bình dị ấy lại giúp Bác nhìn thế giới bằng một đôi mắt khác.

Người không chỉ đứng từ xa để nhìn những người lao động nghèo khổ.

Người đã sống cùng họ.

Đã làm những công việc họ làm.

Đã nhận những đồng tiền ít ỏi bằng chính sức lao động của mình.

Đã biết thế nào là một ngày làm việc vất vả và một đêm trở về trong cảnh thiếu thốn.

Đã nhìn thấy những con người ở nhiều màu da, nhiều tiếng nói, nhiều vùng đất khác nhau nhưng lại cùng chung một nỗi khổ: họ phải lao động cực nhọc nhưng vẫn không thoát khỏi nghèo đói và áp bức.

Hành trình ấy đưa Người đi qua nhiều nơi trên thế giới. Ở những vùng đất thuộc địa, Người chứng kiến sự nghèo khổ của những người dân bị áp bức; ở các nước tư bản, Người tận mắt thấy cuộc sống của một bộ phận công nhân và người nghèo. Những trải nghiệm ấy dần giúp Người nhận ra rằng nỗi đau của người Việt Nam không phải là một trường hợp riêng biệt. Đằng sau những biên giới và màu da khác nhau là những con người cùng mong muốn được sống một cuộc đời có tự do và phẩm giá.

Có lẽ vì từng sống bằng đôi tay của mình nên Bác đặc biệt thấu hiểu giá trị của lao động.

Người từng làm thuê, nên Người hiểu nỗi nhọc nhằn của người làm thuê.

Người từng rửa bát, nên Người hiểu rằng phía sau một căn bếp sạch sẽ là những đôi tay phải làm việc đến mỏi mệt.

Người từng phụ bếp, đốt lò, quét tuyết, làm vườn, rửa ảnh…, nên Người hiểu rằng mỗi công việc dù nhỏ bé đến đâu cũng đều được làm nên bằng sức người. Những nghề ấy không làm cho Người nhỏ bé đi. Ngược lại, chính những năm tháng lao động bình thường ấy đã góp phần làm nên một nhân cách lớn. Tư liệu chính thức của Bảo tàng Hồ Chí Minh cũng nhận định rằng những trải nghiệm trong lao động giúp Người đồng cảm sâu sắc hơn với đời sống nhân dân lao động và trân trọng người lao động, dù ở bất kỳ công việc nào.

Có một điều rất đáng suy ngẫm: trong hành trình tìm đường cứu nước, Bác không lựa chọn đứng ngoài cuộc sống của những người mà Người muốn cứu giúp. Người bước vào cuộc sống ấy bằng chính đôi tay mình.

Người muốn hiểu người lao động, trước hết Người sống như một người lao động.

Người muốn hiểu những dân tộc bị áp bức, Người đi đến những vùng đất nơi họ đang sống.

Người muốn tìm một con đường giải phóng cho dân tộc mình, Người không ngừng quan sát, học hỏi và trải nghiệm từ thực tế của thế giới.

Chính vì vậy, những năm tháng bôn ba của Bác không đơn thuần là một cuộc hành trình về địa lý. Đó còn là hành trình đi vào cuộc sống của con người.

Mỗi công việc Người từng làm để lại một bài học. Mỗi nơi Người từng sống đem đến một trải nghiệm. Mỗi người lao động Người từng gặp lại giúp Người hiểu thêm một phần về thế giới. Từ những căn bếp, nhà máy, khách sạn, bến cảng và những khu phố nghèo, Người nhìn thấy một thế giới rộng lớn hơn quê hương mình – một thế giới mà ở đó người lao động và các dân tộc thuộc địa đang cùng mang trên vai những gánh nặng của bất công và áp bức.

Nhưng điều đáng quý nhất là Bác không để những trải nghiệm ấy dừng lại ở sự thương cảm.

Người tìm kiếm một con đường.

Bởi thương người mà không tìm được cách giúp người thì nỗi thương ấy vẫn chưa đủ. Bác muốn tìm ra nguyên nhân của những đau khổ mà mình đã chứng kiến và tìm một con đường để những con người ấy có thể tự mình đứng lên làm chủ cuộc đời.

Đó cũng là lý do hành trình của Người ngày càng đi sâu vào việc nghiên cứu các cuộc cách mạng, các học thuyết chính trị và phong trào công nhân quốc tế. Những gì Người chứng kiến trong thực tế trở thành cơ sở để Người suy nghĩ, so sánh và tìm kiếm.

Có lẽ sẽ rất khó hình dung rằng người sau này trở thành Chủ tịch nước Việt Nam từng có những ngày tháng rửa bát, quét tuyết, đốt lò và phụ bếp ở nơi đất khách. Nhưng chính điều tưởng như bình thường ấy lại khiến hình ảnh Bác trở nên gần gũi hơn bao giờ hết.

Bởi trước khi đứng trên lễ đài Ba Đình, Bác đã từng đứng bên những căn bếp.

Trước khi nói về quyền lợi của người lao động, Bác đã từng là một người lao động.

Trước khi trở thành người đứng đầu một Nhà nước, Bác đã từng sống trong những căn phòng nhỏ, làm những công việc nặng nhọc và tự kiếm sống bằng chính đôi tay của mình.

Và có lẽ chính vì đã từng đi qua những ngày tháng ấy, Bác hiểu rằng không có công việc lương thiện nào đáng bị coi thường, không có người lao động nào đáng bị xem nhẹ.

Hơn ba mươi năm sau ngày rời Tổ quốc, Bác trở về Việt Nam. Người mang theo không phải một cuộc sống giàu sang hay những thứ thuộc về riêng mình. Người mang theo những trải nghiệm của một người đã đi qua nhiều xã hội, sống giữa nhiều tầng lớp người và nhìn thấy tận mắt những đau khổ của con người trong một thế giới đầy bất công. Những năm tháng ấy trở thành một phần quan trọng trong hành trình hình thành tư tưởng và con đường cứu nước của Người.

Nhìn lại cuộc đời Bác, người ta thường nhớ đến những dấu mốc lớn: ngày Người ra đi tìm đường cứu nước, ngày tìm thấy con đường cách mạng, ngày trở về Pác Bó, mùa thu độc lập, những năm tháng kháng chiến, những ngày Người lãnh đạo đất nước.

Nhưng phía sau những dấu mốc ấy còn có một hình ảnh rất giản dị mà đáng trân trọng: một người thanh niên Việt Nam đã từng kiếm sống bằng chính đôi tay mình giữa những người lao động xa lạ nơi đất khách.

Có lẽ chính vì vậy mà khi nói về Bác, chúng ta không chỉ nhớ đến một vị lãnh tụ lớn. Ta còn nhớ đến một con người đã từng đi qua những nhọc nhằn rất đời thường, từng đứng trong hàng ngũ những người lao động, từng hiểu cái lạnh của mùa đông, sự mệt mỏi sau một ngày làm việc và nỗi lo của những con người phải tự kiếm sống từng ngày.

Những năm tháng ấy không nằm bên lề cuộc đời Bác.

Chúng chính là một phần làm nên Bác.

Bởi một người muốn đi cùng nhân dân suốt cuộc đời, trước hết phải biết bước xuống gần nhân dân. Một người muốn nói về hạnh phúc của con người, trước hết phải biết lắng nghe những con người đang chịu khổ đau. Và một người muốn tìm đường cứu một dân tộc, đôi khi phải bắt đầu bằng việc tự mình sống giữa những con người bình thường nhất của dân tộc và của thế giới.

Từ một người phụ bếp, người quét tuyết, người rửa bát nơi đất khách đến vị lãnh tụ đọc Tuyên ngôn Độc lập giữa Quảng trường Ba Đình là một hành trình dài hơn ba mươi năm. Nhưng trên hành trình ấy, đôi tay của Bác chưa bao giờ xa rời cuộc sống của người lao động. Có lẽ chính những năm tháng sống giữa những con người bình dị ấy đã giúp Người hiểu sâu sắc rằng: đằng sau mỗi cuộc đấu tranh vì độc lập, tự do, cuối cùng vẫn là con người – những con người xứng đáng được sống một cuộc đời tự do, có phẩm giá và có quyền làm chủ chính mình.