Những năm tháng chiến tranh ở phường Hòa Xuân

Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, Hòa Xuân là một vùng đất “ban ngày làm dân, ban đêm làm chiến sĩ”. Địa bàn nằm ven sông Cẩm Lệ, giáp vùng kiểm soát của địch, nên nơi đây vừa là hậu cứ nuôi giấu cán bộ, vừa là tuyến hành lang quan trọng để lực lượng ta bám trụ và tiến vào nội đô Đà Nẵng.

Ban ngày, Hòa Xuân vẫn hiện lên như một làng quê yên ả. Người dân ra đồng cấy lúa, chăn trâu, gánh rơm như bao vùng quê khác. Nhưng khi màn đêm buông xuống, cả làng trở thành một “pháo đài thầm lặng”. Dưới những nền nhà tranh, chuồng bò, bếp rạ là hệ thống hầm bí mật được đào kiên cố, đủ che chở cho cán bộ, du kích và thương binh.

Những bà mẹ, chị em Hòa Xuân vừa nuôi con, vừa làm giao liên. Có người gánh rau ra chợ Đà Nẵng, thực chất là đưa thư, chuyển tài liệu. Có người giấu thuốc men, lương thực trong quang gánh, bất chấp nguy hiểm trước những trạm kiểm soát dày đặc của địch. Nếu bị phát hiện, cái giá phải trả có khi là tù đày, thậm chí hy sinh.

Hòa Xuân thường xuyên bị càn quét. Địch gom dân, đốt nhà, phá ruộng để cắt đứt sự che chở của nhân dân với cách mạng. Có những trận càn kéo dài nhiều ngày, tiếng trực thăng quần thảo trên đầu, tiếng súng nổ suốt từ sáng đến chiều. Người dân phải chui xuống hầm, nhịn đói, nhịn khát, ôm chặt con nhỏ để không bật khóc thành tiếng.

Du kích Hòa Xuân chiến đấu bằng những vũ khí thô sơ: súng trường cũ, mìn tự tạo, chông tre. Họ thông thạo từng con lạch, bờ tre, lối mòn ven sông. Nhiều trận đánh nhỏ nhưng táo bạo đã diễn ra ngay trên chính mảnh đất làng quê ấy, khiến địch không lúc nào yên ổn.

Có những người con của Hòa Xuân đã ngã xuống rất lặng lẽ. Họ hy sinh khi làm nhiệm vụ dẫn đường, bảo vệ cơ sở, hoặc trong những lần chống càn không cân sức. Tên tuổi của họ có thể không được ghi trong sách lớn, nhưng được khắc sâu trong lòng dân làng và trong từng tấc đất quê hương.

Ngày Đà Nẵng hoàn toàn giải phóng, Hòa Xuân chỉ còn lại những mái nhà đổ nát và những thửa ruộng loang lổ hố bom. Nhưng cũng chính từ đống tro tàn ấy, người dân lại bắt đầu dựng nhà, cày ruộng, gây dựng cuộc sống mới.

Hôm nay, khi Hòa Xuân đã trở thành một phường đô thị khang trang, ít ai hình dung được nơi đây từng là vùng đất lửa. Nhưng với những người đã sống qua thời chiến, Hòa Xuân không chỉ là một địa danh, mà là biểu tượng của lòng kiên cường, của sự hy sinh thầm lặng góp phần làm nên ngày hòa bình cho Đà Nẵng.