Những năm tháng du học ở nước Pháp – Hành trình tích lũy tri thức

Trong lịch sử dân tộc Việt Nam, nhiều trí thức đã lựa chọn con đường học tập ở nước ngoài để tiếp thu tinh hoa khoa học của nhân loại. Tuy nhiên, không phải ai cũng sẵn sàng từ bỏ cuộc sống đầy đủ nơi xứ người để trở về cống hiến cho đất nước. Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa, tên thật là Phạm Quang Lễ, là một trong những tấm gương tiêu biểu như vậy. Những năm tháng học tập tại nước Pháp không chỉ giúp ông trở thành một kỹ sư xuất sắc mà còn hun đúc lý tưởng phụng sự Tổ quốc, chuẩn bị hành trang cho những cống hiến to lớn sau này.

Sau khi hoàn thành chương trình học trong nước với thành tích xuất sắc, Phạm Quang Lễ luôn ấp ủ khát vọng được tiếp cận nền khoa học tiên tiến của thế giới. Thời điểm đó, nước Pháp là một trong những trung tâm khoa học và kỹ thuật hàng đầu châu Âu. Đối với một thanh niên yêu khoa học, đây là môi trường lý tưởng để học tập và nghiên cứu.

Năm 1935, Phạm Quang Lễ sang Pháp du học. Đó là một quyết định lớn đối với một thanh niên Việt Nam trong bối cảnh đất nước còn là thuộc địa. Chuyến đi ấy không chỉ là hành trình vượt qua khoảng cách địa lý hàng vạn kilômét mà còn là hành trình vượt qua biết bao khó khăn về ngôn ngữ, văn hóa và điều kiện sinh hoạt.

Đến nước Pháp, ông nhanh chóng hòa nhập với môi trường học tập mới. Với nền tảng kiến thức vững chắc cùng tinh thần tự học, Phạm Quang Lễ luôn đạt kết quả cao trong các môn học về toán học, cơ học, vật lý và kỹ thuật.

Những người từng học và làm việc cùng Phạm Quang Lễ đều nhận xét rằng ông có khả năng học tập đáng nể. Ông không chỉ học trên giảng đường mà còn dành rất nhiều thời gian trong thư viện và các phòng thí nghiệm. Mỗi cuốn sách chuyên ngành đều được ông nghiên cứu kỹ lưỡng; mỗi bài giảng đều được ghi chép cẩn thận để tiếp tục tìm hiểu sau giờ học.

Trong nhiều năm ở Pháp, Phạm Quang Lễ theo học tại các trường kỹ thuật và đại học danh tiếng. Ông tích lũy kiến thức trong nhiều lĩnh vực như cơ khí, chế tạo máy, điện, luyện kim và kỹ thuật quân sự. Chính sự học tập toàn diện ấy đã tạo nên một nền tảng khoa học vững chắc, giúp ông có khả năng nghiên cứu và giải quyết những vấn đề kỹ thuật phức tạp sau này.

Điều đáng quý là dù đạt nhiều thành tích nổi bật, ông chưa bao giờ tự mãn. Với ông, khoa học là lĩnh vực luôn vận động và phát triển, vì vậy người làm khoa học phải không ngừng học hỏi.

Cuộc sống tại Pháp mang đến cho Phạm Quang Lễ nhiều cơ hội mà rất ít người Việt Nam lúc bấy giờ có được. Ông được tiếp cận với các nhà máy hiện đại, những công trình kỹ thuật tiên tiến và thành tựu khoa học mới nhất của thế giới.

Tuy nhiên, càng học tập và hiểu biết nhiều hơn, ông càng nhận thấy khoảng cách rất lớn giữa trình độ khoa học của các nước phát triển với tình hình ở Việt Nam lúc bấy giờ. Đất nước còn nghèo, công nghiệp gần như chưa phát triển, người dân phải sống dưới ách thống trị của thực dân.

Chính thực tế ấy khiến ông luôn trăn trở: làm thế nào để những kiến thức mình đang học có thể giúp ích cho quê hương trong tương lai?

Đó là câu hỏi theo ông suốt những năm tháng học tập ở nước ngoài.

Sau khi tốt nghiệp, Phạm Quang Lễ được làm việc tại một số cơ sở nghiên cứu và nhà máy ở Pháp. Với trình độ chuyên môn cao, ông nhanh chóng được đánh giá là một kỹ sư có năng lực.

Công việc mang lại cho ông mức thu nhập ổn định, điều kiện nghiên cứu thuận lợi và triển vọng nghề nghiệp rộng mở. Đây là ước mơ của nhiều người trẻ thời bấy giờ.

Trong quá trình làm việc, ông có điều kiện tiếp cận với công nghệ chế tạo máy, kỹ thuật cơ khí chính xác và một số lĩnh vực liên quan đến công nghiệp quốc phòng. Những kinh nghiệm thực tiễn này sau đó đã trở thành vốn quý khi ông trở về Việt Nam.

Dù sinh sống và học tập ở nước ngoài trong nhiều năm, Phạm Quang Lễ chưa bao giờ quên nguồn cội của mình.

Ông thường xuyên theo dõi tình hình trong nước qua báo chí và qua cộng đồng người Việt Nam tại Pháp. Mỗi khi biết tin đồng bào trong nước phải chịu nhiều gian khổ dưới ách thực dân, ông càng mong muốn được góp phần vào sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Đối với ông, tri thức không phải để phục vụ lợi ích cá nhân mà phải trở thành sức mạnh giúp đất nước phát triển và giành độc lập.

Chính suy nghĩ ấy đã định hướng cho mọi quyết định quan trọng trong cuộc đời ông.

Những năm cuối Chiến tranh thế giới thứ hai, tình hình thế giới có nhiều biến động. Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công đã mở ra một kỷ nguyên mới cho dân tộc Việt Nam.

Tin tức về nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được thành lập khiến Phạm Quang Lễ vô cùng xúc động. Ông hiểu rằng đất nước đang rất cần những người có tri thức để xây dựng và bảo vệ nền độc lập vừa giành được.

Đúng vào thời điểm ấy, năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp để tiến hành các hoạt động ngoại giao. Cuộc gặp gỡ giữa Người và kỹ sư Phạm Quang Lễ đã trở thành bước ngoặt quan trọng, làm thay đổi hoàn toàn cuộc đời ông.

Đó cũng là mở đầu cho một quyết định mang ý nghĩa lịch sử: từ bỏ cuộc sống đầy đủ nơi đất khách để trở về phụng sự Tổ quốc.

Nhìn lại quãng thời gian học tập và làm việc tại Pháp, có thể thấy đây là giai đoạn chuẩn bị quan trọng nhất trong cuộc đời của Phạm Quang Lễ.

Những kiến thức về toán học, cơ khí, luyện kim, chế tạo máy và kỹ thuật hiện đại mà ông tích lũy được sau này đã được vận dụng hiệu quả trong điều kiện vô cùng khó khăn của cuộc kháng chiến. Chính nhờ nền tảng khoa học ấy, ông cùng các cộng sự đã nghiên cứu, chế tạo thành công nhiều loại vũ khí phục vụ Quân đội nhân dân Việt Nam.

Nếu không có những năm tháng miệt mài học tập ở nước ngoài, sẽ rất khó để có một nhà khoa học Trần Đại Nghĩa với những đóng góp to lớn cho nền khoa học và quốc phòng Việt Nam.