Những năm tháng không quên
Những năm đầu 1960, vùng Ba Gia – Sơn Tịnh – Quảng Ngãi là một trong những nơi hoạt động mạnh của lực lượng du kích và bộ đội địa phương. Dù chưa có trận đánh quy mô lớn như chiến dịch Ba Gia năm 1965, nhưng năm 1963–1964, nơi đây liên tục diễn ra những trận phục kích, tập kích nhỏ. Chính chúng đã góp phần làm suy yếu lực lượng ngụy, mở rộng vùng giải phóng và tạo bàn đạp quan trọng cho thắng lợi sau này.
Khung cảnh Ba Gia trước ngày bùng nổ
Ba Gia lúc ấy là vùng đồng bằng xen đồi thấp, ruộng lúa bao quanh, tiếp giáp những con đường liên xã mà địch thường dùng để tuần tra. Dân làng sống hiền hòa, nhưng ban đêm, cả khu vực lại trở nên khác hẳn: ánh đèn pin của du kích, tiếng truyền tin, tiếng đào hầm, đào công sự.
Trong những lùm cây, bờ mương, bộ đội địa phương thuộc Tiểu đoàn 45, 60 và du kích Sơn Tịnh luôn sẵn sàng cho những trận đánh nhỏ nhưng quyết liệt.
Những trận đánh phá ấp chiến lược (1963)
Năm 1963, Mỹ – Ngụy ráo riết lập ấp chiến lược Ba Gia – Bình Khê – Thọ Lộc nhằm chia cắt dân và cách mạng.
Du kích Sơn Tịnh, dù quân số ít, vẫn tổ chức đánh nhỏ lẻ:
Ban đêm, họ men theo những lối mòn quen thuộc để gỡ rào kẽm gai, chặt hàng rào tre của ấp chiến lược.
Nhiều đêm, họ tập kích bằng lựu đạn vào các chốt dân vệ giữ ấp Ba Gia, gây thiệt hại nhẹ nhưng khiến quân địch luôn mất ăn mất ngủ.
Có hôm, một tổ du kích chỉ gồm 5 người phục kích một toán tuần tra 10 tên trên đường Ba Gia – Sơn Tịnh, diệt gọn 3 tên, số còn lại chạy tán loạn.
Những trận nhỏ như vậy không ồn ào, nhưng từng mảng ấp chiến lược bị phá bỏ, dân dần trở về với cách mạng.
Trận phục kích ở dốc Ông Nhân (cuối 1963)
Một trong những trận đáng chú ý là phục kích tại dốc Ông Nhân, gần khu vực Ba Gia.
Một buổi chiều cuối năm 1963, địch cho một trung đội nghĩa quân tuần tra. Chúng đi thành hàng đôi, chủ quan vì nghĩ khu vực này đã “bình định”. Nhưng ngay khi toán lính bước đến khúc cua hẹp, du kích đã bí mật bố trí:
Một trung đội nhỏ với súng trường, trung liên RPD.
Một tổ bộc phá chờ chặn đầu.
Khi quân địch lọt vào giữa trận địa, một tiếng nổ lớn xé toang không gian. Du kích đồng loạt nổ súng, đánh nhanh rồi rút gọn. Chỉ trong 10 phút, 7 tên địch bị diệt, số còn lại bỏ chạy về đồn, để lại vũ khí và trang bị.
Từ đó, đường Ba Gia – Sơn Tịnh trở thành “điểm nóng”, lính ngụy đi tuần luôn nơm nớp lo sợ.
Những đêm “bắt gọn” đồn lẻ (1964)
Trong năm 1964, du kích tăng cường đánh vào đồn lẻ cấp trung đội, vốn là mắt xích yếu nhất của địch.
Có đêm, tổ du kích Ba Gia chỉ 12 người chia làm hai mũi:
Mũi 1 áp sát hàng rào, cắt kẽm gai.
Mũi 2 dùng lựu đạn và thủ pháo đánh vào cửa chính.
Địch hoảng loạn, nhiều tên chạy ra ngoài bị ta bắt sống.
Kết quả: ta thu được 12 khẩu súng, chiếm được đồn mà không thiệt hại nào.
Những đồn như vậy dần dần bị san bằng, mạng lưới kiểm soát của ngụy lung lay rõ rệt.
Tác động của các trận đánh nhỏ
Dù không phải là những trận chiến lớn, nhưng:
Chúng tiêu hao từng đại đội, trung đội của địch.
Mở rộng vùng giải phóng quanh Ba Gia, giúp ta làm chủ địa hình.
Tạo thế đứng vững chắc cho các tiểu đoàn chủ lực khi chuẩn bị đánh lớn.
Làm tinh thần quân ngụy suy sụp, khiến họ tin rằng Ba Gia là “vùng tử địa”.
Chính những hoạt động này đã tạo điểm tựa chiến lược, để rồi năm 1965, ta mở trận đánh Ba Gia lớn, tiêu diệt Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 21 của Sư đoàn 2 ngụy – một chiến thắng vang dội trên chiến trường Quảng Ngãi.
