Những năm tháng trong ngục tù thực dân

Khi vừa bước vào con đường cách mạng chưa lâu, Nguyễn Duy Cống—người sau này được biết đến với tên gọi Đỗ Mười—đã sớm đối mặt với những thử thách khắc nghiệt. Năm 1941, trong quá trình hoạt động cách mạng tại Hà Nội và các vùng phụ cận, ông bị thực dân Pháp bắt giữ. Với chúng, những người thanh niên cộng sản như ông là mối nguy hiểm cần phải loại bỏ. Còn với ông, bị bắt chỉ là một thử thách trên con đường đấu tranh giành độc lập.

Nhà tù Hỏa Lò những năm ấy là nơi giam giữ rất nhiều chiến sĩ cách mạng. Điều kiện sinh hoạt vô cùng khắc nghiệt. Phòng giam chật chội, thiếu ánh sáng, thiếu nước uống, thức ăn chỉ đủ cầm hơi. Không chỉ vậy, các tù nhân còn thường xuyên bị tra khảo, đánh đập nhằm khai thác thông tin về tổ chức.

Trong hoàn cảnh ấy, Đỗ Mười vẫn giữ vững khí tiết của một người cộng sản. Ông không khai báo, không đầu hàng. Dù nhiều lần bị tra tấn, ông vẫn kiên quyết bảo vệ tổ chức và đồng chí của mình.

Trong tù, ông cùng nhiều chiến sĩ khác biến nơi giam giữ thành “trường học cách mạng”. Họ bí mật truyền tay nhau những mẩu giấy nhỏ ghi lại tài liệu lý luận, những bài học về chủ nghĩa yêu nước, về con đường giải phóng dân tộc. Ban ngày chịu sự kiểm soát của cai ngục, ban đêm họ lại thì thầm trao đổi tư tưởng, động viên nhau giữ vững niềm tin.

Có những đêm, tiếng bước chân lính gác vang lên ngoài hành lang, nhưng bên trong phòng giam, ngọn lửa cách mạng vẫn âm thầm cháy. Đỗ Mười hiểu rằng nếu tinh thần bị khuất phục, cuộc chiến sẽ thất bại từ bên trong.

Sau một thời gian bị giam giữ, ông tìm cách vượt ngục, trở lại với phong trào cách mạng. Cuộc vượt ngục ấy không chỉ thể hiện lòng dũng cảm mà còn cho thấy ý chí không gì có thể khuất phục được của ông.

Những năm tháng trong lao tù đã rèn luyện Đỗ Mười trở thành một nhà cách mạng bản lĩnh, kiên trung. Chính nơi tưởng như chỉ có xiềng xích và đau thương ấy lại là nơi hun đúc thêm niềm tin và ý chí chiến đấu trong ông.

Sau này, dù giữ nhiều cương vị cao trong Đảng và Nhà nước, ông vẫn thường nhắc lại quãng thời gian ấy như một phần không thể quên trong cuộc đời cách mạng của mình.