NHỮNG NGÀY BIỂU DIỄN PHỤC VỤ BỘ ĐỘI TẠI CHIẾN DỊCH ĐIỆN BIÊN PHỦ

Bà Vũ Thị Lương sinh năm 1933, trong gia đình gốc ở làng Yên Thái (nay thuộc phường Bưởi, quận Tây Hồ, TP Hà Nội) có nghề làm giấy dó truyền thống. Kháng chiến toàn quốc bùng nổ cuối năm 1946, người dân làng Yên Thái sơ tán về Ấm Thượng (nay thuộc Hạ Hòa, Phú Thọ)-nơi có xưởng sản xuất của Nhà máy Giấy Việt Nam-để tiếp tục làm nghề. Đến tuổi trưởng thành, Vũ Thị Lương xin vào làm công nhân ở đây. Rồi khi có đơn vị bộ đội về Ấm Thượng tuyển quân, thấy bạn bè ai cũng hăng hái, thế là Vũ Thị Lương cũng viết đơn tình nguyện. Do yêu thích ca múa từ bé, lại thường cùng các bạn biểu diễn văn nghệ trong các sự kiện, lễ hội nên ngay ngày đầu, Vũ Thị Lương đã mạnh dạn bày tỏ nguyện vọng muốn vào đội văn công. Vậy là, ngày 14-1-1953, cùng cô bạn thân Vũ Phi Tý, Vũ Thị Lương chính thức được biên chế về Đội Văn công của Đại đoàn Công pháo 351. “Bấy giờ, đội chúng tôi có khoảng 30 thành viên và chủ yếu là diễn viên trẻ mới được tuyển chọn ở các địa phương về. Chính vì vậy, hầu hết tiết mục đều do đội tự dàn dựng, luyện tập. Chúng tôi vừa sưu tầm cải biên, sáng tác vừa tự thiết kế trang phục, đạo cụ trong hoàn cảnh thiếu trước, hụt sau. Người đi trước truyền đạt kinh nghiệm biểu diễn cho người đi sau mà thành nghề!”, nghệ sĩ Vũ Lương cho biết.

Giữa bom đạn của kẻ thù, đội chia thành từng tốp nhỏ bám theo các đoàn quân ra trận. Chỉ cần một khu đất trống ngay trên đường hành quân, họ đều có thể biến thành sân khấu được. Trong điều kiện không phông màn sân khấu, không âm thanh, ánh sáng, các nghệ sĩ vẫn tích cực biểu diễn bất kể ngày đêm, với mong muốn mang đến món ăn tinh thần ý nghĩa cho đồng đội đang trực tiếp cầm súng đối mặt với quân thù. Nghệ sĩ Vũ Lương bồi hồi nhớ lại: “Tôi cho rằng các buổi biểu diễn của chúng tôi hồi ấy chẳng kém một chương trình chính quy thời bình là mấy đâu. Cũng múa, hát, lại có cả kịch ngắn, tấu hài. Những điệu múa chỉ quen biểu diễn ở sân khấu hiện đại vẫn nhịp nhàng, uyển chuyển trên “sân khấu” hẹp và gồ ghề. Có lần say sưa hóa thân trong điệu múa mà tôi bước quá đà... ra ngoài “sân khấu”, lại cũng có lúc trượt chân suýt ngã do nơi biểu diễn mấp mô quá. Chân đau buốt tưởng không thể biểu diễn tiếp được, nhưng chính sự cổ vũ nhiệt tình của bộ đội vây xung quanh đã cho tôi thêm sức mạnh để hoàn thành tiết mục của mình”.

Từ giai đoạn chuẩn bị cho đến khi kết thúc Chiến dịch Điện Biên Phủ, nghệ sĩ Vũ Lương đã cùng Đội Văn công của Đại đoàn đến tận trận địa, từng chiến hào để hát, múa phục vụ đồng đội. Ngày ấy, khi nhắc đến đi chiến dịch, mọi người chỉ biết lên đường, hướng về Trần Đình (mật danh của Chiến dịch Điện Biên Phủ), hướng về mặt trận... “Văn công đi chiến dịch, sẵn sàng “tao ngộ diễn” là câu khẩu hiệu vui mà các chị em trong đội thường nói với nhau. Bởi nhiều khi, tranh thủ vài chục phút dừng nghỉ giữa đường đi chiến dịch, hay giữa loạt pháo cầm canh, cứ có điều kiện là các nghệ sĩ biểu diễn ngay. Tôi không sao quên được lần đến trận địa pháo 105mm của Đại đội 806 (nay thuộc Tiểu đoàn 2, Lữ đoàn 45, Binh chủng Pháo binh). Từ bên này nhìn sang Him Lam thấy rõ quân địch nghênh ngang đi lại khiến nhiều người trong chúng tôi không nén được căm giận. Trước giờ nổ súng mở màn đợt 1 của chiến dịch, 7 diễn viên trong đội của tôi biểu diễn văn nghệ phục vụ các pháo thủ trong hầm pháo số 4. Diễn viên múa bận áo tứ thân, uyển chuyển trong điệu múa lượn được sáng tác trên đường hành quân. Người gõ trống, người thổi kèn đệm nhạc hòa tấu vang cả căn hầm nhỏ. Các chiến sĩ háo hức xem, vỗ tay không ngớt. Vậy mà mấy hôm sau quay về lại nhận được hung tin một khẩu đội hy sinh do pháo địch giội vào!”, nghệ sĩ Vũ Lương kể lại.

Theo lời kể của nghệ sĩ Vũ Lương, quá trình hành quân, lực lượng văn công còn tham gia gánh sỏi rải đường cho bộ đội kéo pháo, vác đạn vào điểm tập kết. Những đôi tay nhỏ nhắn tưởng chỉ biết múa hát cũng chai sần vì sỏi đá. Gian khổ, vất vả là thế nhưng đội văn công luôn giữ trong mình ý chí kiên cường, bản lĩnh mạnh mẽ, hừng hực khí thế. Ngay cả sau này khi đi phục vụ bộ đội ở Trường Sơn, ở Mặt trận B2... họ vẫn giữ được ngọn lửa nhiệt huyết như ngày nào ra trận Điện Biên!