Những ngày chăn trâu trên đồng quê

Sau ngày mẹ mất, tuổi thơ của Cu Nâu gắn với con trâu hơn là những trò chơi của lũ trẻ trong làng. Mới năm, sáu tuổi, cậu đã theo cha ra đồng. Khi cha cày ruộng thuê, cậu nhận việc dắt con trâu ra bãi cỏ ven sông.

Buổi sáng ở Quỳnh Đôi đẹp đến lạ. Sương còn phủ trắng mặt ruộng, từng đàn cò sải cánh trên nền trời hồng nhạt. Cu Nâu cầm chiếc roi tre mỏng, đi chân trần trên con đường đất, miệng khe khẽ gọi:

“Nghé ơi, đi thôi!”

Con trâu như hiểu tiếng cậu, chậm rãi bước qua bờ mương, chiếc chuông đồng nhỏ trên cổ rung lên leng keng giữa không gian yên tĩnh.

Bữa trưa dưới gốc đa

Đến trưa, mặt trời đứng bóng. Cậu đưa trâu vào bóng mát của cây đa đầu đồng rồi mở chiếc khăn vải mẹ từng để lại. Trong khăn chỉ có hai củ khoai luộc và nhúm muối trắng.

Lũ trẻ chăn trâu trong làng tụm lại.

Đứa có củ sắn.

Đứa có nắm cơm.

Đứa chẳng có gì ngoài quả ổi vừa hái.

Chúng chia nhau từng miếng nhỏ.

Không ai thấy mình nghèo khi cùng ngồi dưới bóng đa ấy.

Một ông lão đi ngang mỉm cười bảo:

“Biết chia sẻ từ bát cơm thì lớn lên mới biết thương người.”

Câu nói ấy Cu Nâu nhớ rất lâu.

Những bài học giữa cánh đồng

Chăn trâu không chỉ là trông con vật khỏi lạc.

Đó còn là lúc người lớn truyền cho lũ trẻ những câu chuyện về quê hương.

Có hôm bác dân cày kể về những người Nghệ An từng tham gia phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh.

Có hôm các cụ nhắc chuyện những thanh niên trong làng bỏ cuốc cày để theo cách mạng.

Cu Nâu ngồi im nghe.

Gió thổi qua đồng lúa.

Tiếng kể hòa cùng tiếng chim đồng nội.

Cậu chưa hiểu hết những điều lớn lao, nhưng cảm nhận được rằng quê hương mình đang mang trong mình một điều gì rất đáng tự hào.

Cơn mưa bất chợt

Một buổi chiều mùa hạ, mây đen kéo đến rất nhanh.

Sấm nổ vang.

Lũ trẻ cuống cuồng gom trâu.

Một con nghé nhỏ hoảng sợ lao xuống bờ mương.

Không nghĩ nhiều, Cu Nâu chạy theo, nắm chặt sợi dây mũi kéo nó lên. Bùn đất bám đầy người, đầu gối trầy xước, nhưng cậu chỉ cười khi thấy con nghé đứng vững.

Về đến nhà, cha nhìn vết thương rồi hỏi:

“Đau không con?”

Cu Nâu đáp:

“Con đau một chút, nhưng nghé không sao.”

Cha gật đầu, ánh mắt đầy tự hào.

Ước mơ trên lưng trâu

Chiều xuống, khi mặt trời đỏ rực phía cuối cánh đồng, Cu Nâu thường nằm trên lưng trâu nhìn đàn chim bay về tổ.

Cậu tự hỏi ngoài những dãy tre kia còn có những vùng đất nào.

Rồi nhớ lời cha:

“Học chữ để mở mang cái đầu.”

Từ hôm ấy, cậu mang theo một mẩu than nhỏ. Mỗi khi nghỉ chăn trâu, cậu viết từng con chữ lên mặt đất rồi xóa đi, viết lại.

Cánh đồng trở thành lớp học đầu tiên của cậu.

Dấu chân tuổi thơ

Nhiều năm sau, khi những cánh đồng Quỳnh Đôi đổi thay theo năm tháng, người già vẫn kể về cậu bé chăn trâu hay ngồi dưới gốc đa đọc ê a từng con chữ. Họ bảo rằng chính những ngày đi chân trần trên bờ ruộng đã dạy cậu biết quý hạt lúa, quý sức lao động và quý tình người – những điều đã theo cậu suốt hành trình trưởng thành.