Những ngày cuối cùng của đồng chí Tô Hiệu và bí mật dưới gốc cây đào

Mùa đông năm 1943, Nhà tù Sơn La chìm trong cái lạnh thấu xương của vùng cao Bắc Bộ. Trong gian chéo góc của nhà tù – nơi biệt giam những tù nhân nguy hiểm nhất – có một người đàn ông gầy rộc, chỉ còn da bọc xương, liên tục ho ra máu. Đó là đồng chí Tô Hiệu. Căn bệnh lao phổi giai đoạn cuối cộng với chế độ ăn uống bẩn thỉu (gạo mốc, cá ươn đầy giòi) và những trận đòn Roi mây của giám ngục Pháp đã đẩy ông đến bờ vực của cái chết.

Thế nhưng, cứ mỗi buổi chiều, khi bọn cai ngục mở cửa cho tù nhân ra dọn dẹp vệ sinh trong một khoảng thời gian ngắn ngủi, người ta lại thấy Tô Hiệu gượng dậy. Ông bám tay vào vách đá lạnh lẽo, chân lê từng bước nặng nề ra phía góc sân tù. Ở đó, có một cây đào dại nhỏ được ông mang từ rừng về trồng trong một chiếc ống bơ rỉ sét, sau đó khéo léo bứng ra trồng sát vách tường đá.

Nhiều đồng chí thương ông yếu, bảo: "Anh Hiệu ơi, anh cứ nằm nghỉ đi, để anh em chăm cây cho". Ông mỉm cười nhẹ, lắc đầu rồi thều thào: "Cứ để mình làm. Nhìn thấy mầm non lớn lên, mình thấy mình còn sống, thấy cách mạng của chúng ta nhất định sẽ đến ngày đơm hoa kết trái".

Ông dùng chiếc thìa sứt mẻ tích góp được để xới từng chút đất đá cằn cỗi, chắt chiu từng giọt nước sinh hoạt ít ỏi của mình để tưới cho cây.

Đêm mùng 7 tháng 3 năm 1944, trong căn phòng biệt giam tối tăm, Tô Hiệu trút hơi thở cuối cùng trên tay các đồng chí của mình khi mới 32 tuổi. Sáng hôm sau, bọn cai ngục vứt xác ông ra nghĩa địa gốcổi. Các tù nhân chính trị vừa khóc vừa nhìn ra góc sân. Kỳ diệu thay, đúng vào mùa xuân năm đó, sau khi người trồng nó nằm xuống, cây đào dại cằn cỗi bỗng đâm chồi nảy lộc, bung nở những cánh hoa màu hồng rực rỡ, kiêu hãnh đối lập hoàn toàn với màu xám xịt, chết chóc của những bức tường đá xung quanh.

Trải qua bao thăng trầm, cây đào ấy vẫn sống, được người đời sau trân trọng gọi là Cây đào Tô Hiệu – chứng nhân cho một tinh thần bất tử.