NHỮNG NGÀY CUỐI ĐỜI VÀ DI SẢN VĂN CHƯƠNG BẤT TỬ
Vào những năm cuối thập niên 1980, khi công cuộc đổi mới văn học do ông khởi xướng đang bước vào giai đoạn rực rỡ nhất, Nguyễn Minh Châu bất ngờ phát hiện mình mắc phải căn bệnh ung thư máu quái ác. Những ngày tháng cuối cùng của cuộc đời, ông phải nằm điều trị trên chiếc giường bệnh chật hẹp tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108. Thế nhưng, căn bệnh hiểm nghèo đau đớn ấy hoàn toàn bất lực trước ý chí lao động nghệ thuật kiên cường, phi thường của người chiến sĩ cầm bút họ Nguyễn.
Ngay cả khi cơ thể đã suy kiệt, hơi thở thoi thóp và những ngón tay gầy guộc run rẩy không còn đủ sức nâng nổi cây bút, Nguyễn Minh Châu vẫn không ngừng suy nghĩ, trăn trở về văn học. Ông tranh thủ từng phút, từng giờ ngắn ngủi khi cơn đau dịu xuống để thều thào đọc cho vợ và các đồng nghiệp ghi lại những suy nghĩ, những lời trăn trối cuối cùng của mình về nghề văn qua tác phẩm "Di cảo văn học". Ông dặn dỡ các nhà văn trẻ phải luôn giữ vững bản lĩnh, dũng cảm đi tận cùng con đường đổi mới tư duy, không bao giờ được phép phản bội lại sự thật cuộc sống của nhân dân. Ngày 23 tháng 1 năm 1989, nhà văn Nguyễn Minh Châu trút hơi thở cuối cùng, hưởng thọ 59 tuổi, để lại niềm tiếc thương vô hạn cho toàn thể giới trí thức và bạn đọc cả nước.
Sự ra đi của ông là một tổn thất không thể bù đắp, nhưng di sản văn chương mà ông để lại cho đời đã trở nên bất tử, trường tồn cùng thời gian. Những tác phẩm như Chiếc thuyền ngoài xa, Bến quê, Mảnh trăng cuối rừng đã trở thành những văn bản mẫu mực, được trân trọng đưa vào chương trình giáo dục phổ thông để giảng dạy cho nhiều thế hệ học sinh Việt Nam về đạo lý làm người và tư duy nghệ thuật đa chiều. Nguyễn Minh Châu đã thanh thản đi vào cõi vĩnh hằng, nhưng hình ảnh một nhà văn quân đội mang quân hàm Đại tá, suốt đời thầm lặng, khổ hạnh đi tìm "hạt ngọc ẩn giấu" trong tâm hồn con người sẽ mãi mãi là một tượng đài rực sáng, một ngọn hải đăng tinh thần vĩ đại trong lịch sử văn học hiện đại nước nhà.
