Những ngày hoạt động bí mật ở Hà Nội

Mỗi lần đi qua những con phố cổ Hà Nội, tôi thường tự hỏi: dưới vẻ yên bình hôm nay, bao nhiêu mái nhà từng che chở cho những người hoạt động bí mật năm xưa? Bao nhiêu ngõ nhỏ từng là nơi chuyển tài liệu, nuôi giấu cán bộ, chuẩn bị cho ngày độc lập?

Những năm 1944–1945, Hà Nội sống trong không khí ngột ngạt của chế độ thực dân và phát xít. Mật thám theo dõi khắp nơi. Chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể dẫn đến bắt bớ, tra tấn và tù đày. Thế nhưng ngay giữa lòng thành phố ấy, nhiều cán bộ Việt Minh vẫn âm thầm hoạt động ngày đêm.

Một nhân chứng mà tôi từng gặp kể lại rằng, có những đồng chí mỗi ngày phải đổi tên, đổi chỗ ở, đổi cả cách ăn mặc. Buổi sáng họ có thể là người bán hàng rong, buổi chiều là thợ sửa xe, tối đến lại trở thành người liên lạc của tổ chức. Tài liệu được giấu trong đáy thúng, trong ruột tượng gạo, thậm chí trong những cuốn sách cũ.

Ông kể cho tôi nghe về một đêm mưa ở phố Hàng Bạc. Một cán bộ trẻ mang theo bản chỉ thị quan trọng cần chuyển sang khu vực Bạch Mai. Mật thám đang lùng sục gắt gao. Đồng chí ấy không đi đường lớn mà men theo những ngõ tối, qua sân sau của nhiều ngôi nhà quen biết. Khi đến nơi, quần áo đã ướt sũng, nhưng tài liệu vẫn được giữ khô trong lớp giấy dầu quấn chặt trước ngực.

Có lần, một cơ sở cách mạng ở phố Hàng Đào bị nghi ngờ. Chủ nhà là một người phụ nữ buôn bán nhỏ. Biết có thể bị khám bất cứ lúc nào, bà bình tĩnh đốt bếp than, đặt nồi nước lên như đang chuẩn bị hàng cho buổi chợ sớm. Những truyền đơn và danh sách liên lạc được giấu dưới đáy thùng gạo. Khi mật thám vào kiểm tra, bà vẫn thản nhiên mời họ chén nước chè. Sau cuộc khám xét, chúng bỏ đi mà không phát hiện điều gì.

Điều làm tôi xúc động nhất là tình cảm của nhân dân Hà Nội đối với cách mạng. Nhiều gia đình nghèo chỉ có một gian nhà nhỏ nhưng vẫn dành chỗ cho cán bộ trú qua đêm. Có cụ già thức trắng để canh gác đầu ngõ. Có em bé được giao nhiệm vụ đứng chơi ngoài cửa, hễ thấy người lạ là chạy vào báo hiệu.

Một đồng chí lão thành từng nói: “Chúng tôi hoạt động bí mật được không chỉ nhờ sự gan dạ của cán bộ, mà còn nhờ cả thành phố đã âm thầm che chở.”

Những ngày ấy, tin tức về tình hình thế giới được truyền đi rất nhanh. Khi phát xít Nhật đầu hàng Đồng minh tháng 8 năm 1945, không khí Hà Nội thay đổi hẳn. Các cuộc họp bí mật diễn ra liên tiếp. Cờ đỏ sao vàng được may trong đêm. Truyền đơn kêu gọi tổng khởi nghĩa được chuyền tay từ phố này sang phố khác.

Rồi ngày 19 tháng 8 năm 1945 đến. Những con người từng đi trong bóng tối bước ra giữa quảng trường, giữa dòng người cách mạng. Nhiều người dân mới biết rằng anh thợ sửa xe, chị bán hàng, ông giáo nghèo ở đầu phố… chính là những người đã tham gia hoạt động bí mật suốt bao tháng năm.

Khi kể lại câu chuyện này, tôi luôn nhớ rằng lịch sử không chỉ được làm nên bởi những sự kiện lớn, mà còn bởi những bước chân lặng lẽ trong đêm, những cánh cửa mở hé để che chở cán bộ, những con người bình thường dám sống vì một ngày độc lập.

Hà Nội hôm nay rực rỡ ánh đèn. Nhưng dưới những mái phố cổ vẫn như còn vang đâu đó tiếng gõ cửa rất khẽ của những ngày hoạt động bí mật năm xưa – những ngày mà cả một dân tộc đang âm thầm chuẩn bị cho bình minh của tự do.