Những ngày ở New York: Chuyến ghé thăm tượng Nữ thần Tự do

Trong khoảng thời gian con tàu Latouche-Tréville neo đậu tại cảng New York vào cuối năm 1912, anh thanh niên Văn Ba đã tranh thủ những ngày nghỉ hiếm hoi để đi bộ dọc theo các khu phố và dành một buổi đến đảo Liberty để tận mắt chiêm ngưỡng bức tượng Nữ thần Tự do vĩ đại — món quà mà nhân dân Pháp tặng nước Mỹ để tôn vinh lý tưởng tự do và dân chủ.

Đứng dưới chân bức tượng khổng lồ, nhìn ngắm ngọn đuốc rực cháy trên tay Nữ thần và Bản Tuyên ngôn Độc lập Mỹ được tạc bằng đá, nhiều du khách quốc tế trầm trồ ca ngợi một đất nước của cơ hội và sự giải phóng. Thế nhưng, Nguyễn Tất Thành lại đứng im lặng với một nỗi suy tư trăn trở. Người không nhìn lên đỉnh ngọn đuốc, mà ánh mắt lại hướng xuống chân bức tượng, nơi những người công nhân nghèo khổ, những người da màu đang cúi đầu dọn dẹp rác rưởi dưới làn gió biển lạnh buốt.

Sau này, trong những ghi chép của mình, Người đã để lại một nhận xét mang tầm triết học sâu sắc: "Ánh sáng trên ngọn đuốc của Nữ thần Tự do tỏa sáng khắp trời xanh, nhưng dưới chân bệ tượng thì bóng tối vẫn bao trùm. Nước Mỹ đã giành được độc lập từ tay đế quốc Anh, nhưng những người dân lao động nghèo, những người da đen ở đây vẫn chưa thực sự có được quyền tự do tự tại". Nhận thức ấy giúp Bác hiểu rằng một cuộc cách mạng chân chính không thể dừng lại ở việc thay đổi bộ máy cai trị, mà phải giải phóng triệt để cho những con người nghèo khổ nhất ở tầng đáy xã hội.