Những ngày tháng khốc liệt bảo vệ thành cổ quảng trị

Năm1972, quân độiSài Gònbắt đầuphảncôngtừsông Mỹ Chánhvàtừng bướcđầylùiquânta vềthịxãQuảng Trị.Vào thờiđiểmđó, cácđơnvịđãbắtđầucạnlựclượngdựbị. Chiếntrườngcần lực lượng bổ sung gấp và Miền Bắcbắt đầu động viên tới sinh viên cáctrườngđại họcvà công nhântrongcácngànhquantrọngvốnđượcmiễnnghĩavụquânsự. Cáccánbộkhungnhưbáctôi ra Bắcnhậntânbinhvừađượchuấnluyệncơbảnđể đưavào chiếntrường. Báctôikể rằng trong đờisỹ quancủabác, lứatânbinhnăm đó là lứacó họcvấncao nhất. Chiếntrườngcầnngườigấp nên thời gian huấn luyện tân binh được rút ngắn. Các tân binh trong nhiều trường hợp không đượcbiênchế lại nênhọ hành quân vào Nam theo đơnvị củahọ khi nhập ngũ. Do đó, có những đơnvịtoànsinhviêncủacùngmộttrường đạihọc, hoặccùngmộthuyện,mộtxã. Báctôinói,đó là điều màcánbộ quân lực thườngtránh (vì với tỷ lệ thương vong nhiều khi lêntới 40-50% một trậnđánh thì rất nhiềugiađìnhtrong cùngmột địaphươngsẽ nhận đượcgiấy báo tử cùng một lúc). Thếnhưngnăm1972, mọiđiềuđềukhác –khôngcóthờigianchotấtcả nhữngthứđó
Báctôinhậntânbinhở Sơn Tây. Tất cảđềutrẻ măng,đaphầnlàngườithànhphố, tốtnghiệpcấp 3 và rất nhiềusinhviên đạihọc. Mỗingười phải mang 40kg baogồm quântrang, vũkhí, toànbộ cơsố đạnchiếnđấuvàdự trữ. Lệnhtrênxuốnglàtrong mọitrường hợp không đượcbỏ ngườilại,

ngườinào ốmthìphảicáng mang theo. Lương thực,quân trangthì có thể vứtlạinhưngvũkhívà đạndượcthìtuyệtđốikhông.Ngườinàokhôngđủsứcmangthìphải sansẻchotoànđơnvị.

Hầu hết số tân binh đều chưa quen vácnặng điđường trường, ngoàira, vì thờigian huấn luyện ngắn, cácđơnvị khung ngoài Bắc chỉ kịp huấnluyện cho họ những kiếnthứccơ bảnnhất. Mọi kinhnghiệm chiếnđấu còn lại sẽ đượccánbộ khung từ chiếntrường ra dạy họ trên đường vào Nam. Chỉ hơn một tuần sau khi rời khỏi Sơn Tây đã có khoảng 10% số tân binh phải cáng. Có nhiềungườiđơngiảnkhôngthểđiđượcvìtoànbộbànchânbị phồngrộp. Lươngthựccóthểbỏlại nhưng súng đạnthì phảimang theo – điều đó khiến cho sứcnặng phảimangcủanhững người cònlại trongđơnvịlêntới 45-50kg. Mỗichặngdừng chân,tân binhnằmvậtranhưngất,cóngười gụcmặt vào ba-lô khóc, có ngườiđờ đẫnphải đượcxốcnáchhai bênmới đứng dậy hành quân tiếpđược.

Cuốimỗi ngày, tânbinhdừngchânnhưng không đượcnghỉ ngayvì cán bộ khung phảidạy họ những kiến thức tối thiểu để sống sót trên chiến trường. Đói đến hoamắt, mệt đến mê muội, nhiềutânbinhgầnnhưkhôngthểngheđượcnữahoặcbùngnổphảnkháng.

Báctôikể, cáccán bộ khung hầuhết là cán bộ chiến đấu lâunăm. Hầuhếttrong số họ đềuxuất thântừ nông thôn, đãđánhnhiềutrận, đãchônnhiềubè bạn, nên mỗingườitrong họ là mộtkho kinhnghiệm chiến đấu. Điểmyếucủahọ làhọ không có trìnhđộ vănhoábằng nhữngngườilính màhọ huấnluyện. Nhữngngười lính sinh viên, đượchọchànhtử tế, có lý luậnvà thường xuyên vặn vẹo mọilờicủanhữngngườilínhcựu. Mâuthuẫnnhiềukhikhông đượcgiảitoảvàchỉ có thể đượcdậptắtbằngkỷluậtquân đội.

Có mộtlần, dưới một chândốcở huyện Hương Sơn, Hà Tĩnh, báctôinhìnthấy haingườilínhtrẻ măng chệnhchoạng, mặt mờ đi, mặt xám ngoét cáng một người línhvớinướcdaxanh mướt.

Ngườilínhnằm trêncáng mặttrắngbệch vì sốt nhưng vẫnômkhưkhưchiếcba-lô to tướng.Bác tôi dừngcáng lại và lục tungbalô củahọ vứt lại nhữngthứ khôngcầnthiết. Khi lụcđến ba lô của ngườilínhđược cáng, báctôithấy một mớ từ điển Nga-Việt phổ thông, thơ Puskin và cácsách vănhọckhác. Bácvứt không thương tiếcnhững cuốn sáchđó bên vệ đường mòn. Ngườilính đang nằm, mặt trắngbệch, rít lên qua kẽ răng “khôngđượcvứtsáchcủatôi, đó là từ điển Nga–Việt,tôilàsinhviênhiểuchưa?”Báctôinhìnngườilínhvàtrảlời“thì sao, bạnanhkhông cáng được nhữngthứnàyvàotớichiếntrường,hiểuchưa?”.Ngườibệnhbinhứanướcmắt,quaymặtvềphía khácvànóiđủđểbáctôingherõ“đồ… đồíthọc… đồ… đồ vôvănhoá!” Báctôisữnglạinhìnngười lính, rồiđưacho anhcuốntừđiển Nga Việt. Bácnóimộtcâubằngtiếng Nga. Ngườilínhớ ra, nhìn báckhông hiểu. Bác tôi nói lại bằng tiếng Việt “mở từ điển ra, đọccho tao mườitừ bất kỳ bằng tiếng Việt! Đọcđi!” Ngườilínhđọcmườitừ, vàbáctôiđọcmườitừtiếng Ngatươngứng. Đọcxong, báctôicầmcuốntừđiểnquăng mạnhraxavànói“Nếu muốntratừ tiếng Ngathì màycó thể hỏi tao. Còntừ giờ đếnkhivàotớichiếntrườngthìcố màhọcđượccáchđểchiếnđấu!” Những người línhsinhviênnhiềukhicóáccảmvớicáccánbộ nóigiọngmiền Trungnhưbáctôivìchorằnghọ ít học và giáo điều. Các tân binh không biết rằng báctôi từng họcở Ngavà là giảng viên đại học báchkhoatrướckhinhậpngũ.Báctôinói,những ngườilínhcựucó trong người phản xạsinhtồn, đôikhichỉcầnnghetiếngnổđầunòngcủa M79 là họđãlăntrònkhỏichỗđangđứngcảmét.Nhữngngàythángkhốcliệtbảovệthànhcổquảngtrị