NHỮNG NGÔI LÀNG ANH DŨNG CỦA HƯNG YÊN THỜI CHỐNG MỸ

Ở Hưng Yên những năm chống Mỹ, không có làng nào đứng ngoài cuộc chiến. Mỗi làng, mỗi xóm đều mang trên mình nhiệm vụ vừa nuôi sống con người, vừa bảo vệ hậu phương, vừa góp sức cho tiền tuyến.

Ông Hoàng Văn Nghiêm nhớ lại:
“Làng mình không gọi là mặt trận, nhưng sống ngày nào là đánh giặc ngày ấy.”

Làng quê bước vào chiến tranh

Khi không quân Mỹ mở rộng đánh phá miền Bắc, các làng quê Hưng Yên nhanh chóng chuyển sang trạng thái thời chiến. Hầm trú ẩn đào khắp nơi; đường làng có ụ đất ngụy trang; bờ đê, bãi sông trở thành trận địa phòng không.

“Mỗi gia đình là một mắt xích,” ông Nghiêm kể. “Nhà nào cũng có việc.”

Làng không tan tác, không hoảng loạn, bởi mọi người đều được phân công rõ ràng.

Mỗi làng là một pháo đài

Dân quân tự vệ trực chiến ngày đêm. Phụ nữ lo tiếp tế, cứu thương. Người già giữ trật tự, trẻ em đi sơ tán. Khi còi báo động vang lên, cả làng vận hành như một cỗ máy đã quen việc.

“Bom rơi thì xuống hầm,” ông Nghiêm nói. “Yên là lại lên đồng.”

Có làng bị bom đánh nhiều lần, nhà cửa sập đổ, nhưng không bỏ làng. Người dân dựng lại nhà ngay trên nền cũ.

Tinh thần “làng còn thì nước còn”

Điều làm nên sức mạnh của những ngôi làng anh dũng không phải vũ khí, mà là tinh thần đoàn kết. Nhà bị bom, cả làng đến giúp. Gia đình có người hy sinh, cả làng chia sẻ.

“Không ai để ai một mình,” ông Nghiêm trầm giọng.

Tinh thần ấy giúp làng đứng vững qua những thời điểm khốc liệt nhất.

Sản xuất trong bom đạn

Dù chiến tranh ác liệt, ruộng đồng không bỏ hoang. Người dân tranh thủ cấy lúa giữa hai đợt bom, thu hoạch trong tiếng máy bay.

“Không làm thì đói,” ông Nghiêm nói. “Đói thì không đánh giặc được.”

Những hạt lúa trồng lên trong bom đạn đã nuôi sống làng và góp phần nuôi quân.

Làng giữ người, giữ nghĩa

Nhiều thanh niên của làng lên đường nhập ngũ, có người không trở về. Tên họ được khắc vào bia liệt sĩ, nhưng ký ức về họ sống trong mỗi mái nhà.

“Mỗi người ngã xuống là cả làng nhớ,” ông Nghiêm nói.

Làng không chỉ là nơi ở, mà là nơi giữ nghĩa với người đã hy sinh.

Danh hiệu anh dũng từ lòng dân

Sau chiến tranh, nhiều làng của Hưng Yên được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng. Nhưng với người dân, danh hiệu lớn nhất là làng vẫn còn, người vẫn sống, ký ức vẫn được giữ.

“Không ai nghĩ mình anh hùng,” ông Nghiêm cười hiền. “Chỉ nghĩ là không được để làng mất.”

Những pháo đài không tên

Ngày nay, đi trên những con đường bê tông thẳng tắp của Hưng Yên, ít ai biết dưới lớp đất ấy từng là hầm trú ẩn, từng là công sự. Nhưng những ngôi làng anh dũng ấy vẫn tồn tại trong ký ức cộng đồng.

Câu chuyện về những làng quê Hưng Yên thời chống Mỹ là minh chứng rõ nét cho chân lý:
khi nhân dân đoàn kết, mỗi làng quê đều có thể trở thành pháo đài bất khả xâm phạm.