Những Ngôi Mộ Không Tên Dưới Chân Núi Chư Pông

sau khi tiếng súng ở Ia Drăng lịm dần vào cuối tháng 11 năm 1965, thung lũng ấy trở thành một "vùng trắng". Bom cày, đạn xới, rừng già bị thiêu rụi thành tro than. Và dưới lớp tro than ấy, là hàng ngàn người con nước Việt đã nằm lại.

Ta nhớ những ngày sau trận đánh, khi đơn vị rút đi, ta đã ngoái đầu nhìn lại đỉnh Chư Pông lần cuối. Trong màn sương mờ đục, ta thấy những chiếc nón cối nằm chơ vơ bên cạnh những gốc cây cháy sạm. Nhiều đồng đội của ta, lúc ngã xuống, tay vẫn còn nắm chặt nắm đất đỏ bazan. Họ không có quan tài, không có một tấm bia đá, chỉ có đất mẹ bao bọc lấy tấm thân gầy gậy của những chàng trai mười tám đôi mươi.

Có một người mẹ ở quê nhà, mẹ của chiến sĩ tên Hùng – người em út trong tiểu đội ta. Hùng hy sinh khi đang xông lên ở bãi Albany. Trước khi đi, Hùng đưa cho ta một chiếc khăn tay thêu đôi chim bồ câu, dặn rằng: "Anh ơi, nếu em không về, anh đưa cái này cho mẹ em ở quê, bảo mẹ đừng đợi cửa nữa."

Nửa thế kỷ đã trôi qua, con ạ. Ta đã già, tóc đã bạc trắng, nhưng mỗi năm đến ngày giỗ trận, ta lại quay về Ia Drăng. Thung lũng bây giờ xanh mướt cỏ cây, tiếng chim chóc lại ríu rít như chưa từng có cuộc can qua. Nhưng dưới lớp cỏ xanh ấy, ta biết đồng đội ta vẫn còn nằm đó. Họ nằm xen kẽ với rễ cây kơnia, hóa thân vào mạch nước ngầm chảy ra con suối Ia Drăng mát lành.

Có những gia đình từ Bắc chí Nam, tóc đã bạc phơ, vẫn lặn lội lên đây, mang theo một nắm đất quê nhà để rắc xuống thung lũng. Họ gọi tên con, tên chồng giữa đại ngàn mênh mông: "Về đi con ơi! Về với mẹ đi con!". Tiếng gọi ấy tan vào vách đá, nghe xé lòng hơn cả tiếng đại bác năm xưa.

Trận Ia Drăng kết thúc, người ta đếm xác chết, người ta tính toán thắng thua trên bản đồ quân sự. Nhưng với những người lính như ta, chiến tranh chỉ thực sự kết thúc khi người đồng đội cuối cùng được tìm thấy và đưa về với mẹ.