NHỮNG NGÔI MỘ KHÔNG TÊN VÀ NỖI DAY DỨT NGƯỜI SỐNG
Có những người lính ra đi không để lại tên tuổi, nhưng sự hy sinh của họ để lại nỗi day dứt suốt đời cho những người còn sống.
Trong những chuyến trở lại chiến trường xưa, Phạm Duy Đô nhiều lần đứng rất lâu trước những ngôi mộ không tên. Không bia đá ghi rõ họ là ai, quê ở đâu, đã hy sinh khi nào.
Chỉ biết rằng: họ đã từng sống, từng chiến đấu và từng ngã xuống cho Tổ quốc.
Mỗi ngôi mộ không tên là một câu hỏi chưa có lời đáp. Một gia đình nào đó đã chờ đợi trong vô vọng. Một người mẹ, người vợ, người con đã không bao giờ biết chính xác nơi người thân mình nằm lại.
Với người lính còn sống, đó là nỗi day dứt không nguôi. Day dứt vì không thể nhớ hết tên tuổi đồng đội. Day dứt vì không thể đưa họ về với gia đình.
Phạm Duy Đô hiểu rằng, việc kể lại những câu chuyện chiến tranh, nhắc đến những người đã ngã xuống – kể cả khi không biết tên – chính là một cách trả nghĩa.
Bởi lịch sử không chỉ được viết bằng những cái tên nổi bật, mà còn được dựng lên từ hàng vạn sinh mạng thầm lặng.
Và chừng nào những ngôi mộ không tên còn được nhắc đến, chừng đó họ vẫn chưa bị lãng quên.
