NHỮNG NGỌN LỬA ĐI QUA NĂM THÁNG: CÔ GÁI NƠI CÔN ĐẢO VÀ NGƯỜI THANH NIÊN GIỮA PHÁP TRƯỜNG

Tôi đến Côn Đảo vào một buổi chiều muộn. Ánh nắng lúc ấy không còn gắt, chỉ còn lại những vệt vàng nhạt trải dài trên mặt đất. Gió biển thổi nhẹ, mang theo một thứ mùi rất khó gọi tên - vừa mằn mặn, vừa cũ kỹ, như thể đã đi qua rất nhiều năm tháng.

Ở nghĩa trang, mọi thứ đều yên tĩnh. Không có tiếng ồn ào, không có những bước chân vội vã. Người ta đi chậm lại một cách tự nhiên, nói nhỏ hơn, và có lẽ… họ cũng nghĩ nhiều hơn.

Tôi đứng trước một ngôi mộ nhỏ, nơi người ta đặt rất nhiều hoa tươi. Có những bó hoa mới, có những bó đã bắt đầu héo, nhưng tất cả đều được sắp xếp rất ngay ngắn, như một cách thể hiện sự trân trọng mà người sống dành cho người đã khuất. Đó là nơi yên nghỉ của người anh hùng Võ Thị Sáu.

Tôi được nghe người ta kể về cô rất nhiều. Nhưng lạ là, càng nghe nhiều, tôi lại càng nhớ đến những chi tiết rất nhỏ. Rằng cô chỉ là một cô gái rất trẻ. Rằng cô từng sống như bao người khác - có tuổi thơ, có những ngày bình thường. Và rồi, chiến tranh đã đến, kéo theo những lựa chọn mà không ai thực sự muốn phải đối diện.

Người ta kể lại rằng, trong buổi sáng cuối cùng, cô xin không bị bịt mắt. Một chi tiết tưởng như rất đơn giản. Nhưng khi nghĩ kĩ, đó không chỉ là một hành động mà đó là một cách đối diện, dám đối diện với cái chết, đối diện với nỗi sợ, và có lẽ, đối diện với chính mình. Không ai biết được trong khoảnh khắc ấy cô đã nghĩ gì nhưng giữa nơi được gọi là “địa ngục trần gian”, một cô gái trẻ lại có thể bước đi bình thản đến như vậy… điều đó khiến người ta không thể không dừng lại và suy nghĩ. Có phải, khi con người ta tin vào một điều gì đó đủ lớn, thì nỗi sợ sẽ nhỏ lại?

Tôi rời Côn Đảo khi trời đã gần tối. Ánh sáng dần tắt, nhưng trong lòng lại có một thứ gì đó sáng lên - không rực rỡ, không dữ dội, mà âm ỉ, bền bỉ. Giống như cách những câu chuyện ấy vẫn tồn tại.

Rời Côn Đảo, tôi mang theo trong lòng không chỉ là hình ảnh về Võ Thị Sáu, mà còn là cảm giác rất khó gọi tên - như thể có một phần kí ức của lịch sử vừa lặng lẽ theo mình trở về.

Tôi không được chứng kiến những khoảnh khắc của thời hoa lửa năm ấy. Nhưng rồi, khi lật giở lại những trang tư liệu cũ, giữa rất nhiều cái tên đã đi qua lịch sử, tôi vẫn dừng lại thật lâu ở một người - Nguyễn Văn Trỗi. Có lẽ, đó không phải là một sự tình cờ. Mà là bởi, từ Côn Đảo đến những trang sách cũ, những con người của một thời dường như vẫn đang nối tiếp nhau, kể lại cùng một câu chuyện - về tuổi trẻ, về lựa chọn, và về cách họ đã đi qua những năm tháng không thể nào quên. Không phải vì câu chuyện của anh quá xa lạ, mà bởi vì nó quá thật.

Anh là một người thợ điện. Một người trẻ, với một cuộc sống rất bình thường - nếu như chiến tranh không xảy ra. Nhưng rồi, anh đã chọn bước vào một con đường khác. Người ta nói nhiều về hành động của anh, về kế hoạch mà anh tham gia. Nhưng điều khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất lại là khoảnh khắc cuối cùng của anh. Trước họng súng, anh đã hô vang tên Tổ quốc. Không dài dòng, không cầu kỳ. Chỉ là một câu nói nhưng đủ để đi qua thời gian, đủ để ở lại trong ký ức của rất nhiều người.

Có một điều tôi nhận ra, sau khi đọc và nghe rất nhiều câu chuyện về “thời hoa lửa”. Đó là: chiến tranh không làm con người trở nên phi thường. Mà chính con người - trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất - đã chọn cách sống khiến họ trở nên phi thường. Họ không phải là những biểu tượng ngay từ đầu. Họ không sinh ra để trở thành anh hùng. Họ cũng từng do dự. Từng sợ hãi. Từng có những điều rất riêng mà họ muốn giữ lại cho mình.

Nhưng cuối cùng, họ đã chọn đặt điều lớn hơn lên trên.

“Thời hoa lửa” - một cái tên nghe vừa đẹp, vừa khiến người ta lặng đi. “Hoa” - là tuổi trẻ, là những năm tháng đẹp nhất mà ai cũng muốn giữ lại. “Lửa” - là chiến tranh, là mất mát, là những điều không thể quay lại. Hai thứ tưởng chừng đối lập, nhưng lại tồn tại cùng nhau trong một thời. Và có lẽ, chính vì thế mà nó trở nên đặc biệt.

Bây giờ, khi đứng giữa một ngày rất bình thường, đôi khi tôi tự hỏi: “Nếu đặt mình vào thời điểm ấy, liệu mình sẽ lựa chọn như thế nào?” Không phải ai cũng có thể trả lời câu hỏi đó. Nhưng có lẽ, chúng ta không cần phải tìm trả lời mà chỉ cần nhớ: “Nhớ rằng đã có một thời, những con người rất trẻ đã sống và lựa chọn theo cách mà không phải ai cũng làm được. Nhớ rằng những điều bình yên hôm nay không tự nhiên mà có. Và nhớ rằng, có những câu chuyện - dù đã đi qua rất lâu - vẫn xứng đáng được kể lại, theo một cách nhẹ nhàng hơn, nhưng không bao giờ bị lãng quên.”