MAI THỊ ÚT – NGƯỜI NỮ GIAO LIÊN KIÊN TRUNG CỦA VÙNG TÂY NAM BỘ

Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Mai Thị Út (tên gọi thân mật là má Tám Hợi) sinh năm 1912, mất năm 1994, quê tại ấp Mỹ Đa, xã Mỹ Hạnh Trung, thị xã Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang. Mẹ là tấm gương tiêu biểu của lòng yêu nước, sự kiên trung và tinh thần bất khuất trong hai cuộc kháng chiến của dân tộc. Chồng cùng hai người con trai của mẹ đều đã anh dũng hy sinh, được Nhà nước công nhận là liệt sĩ. Năm 1930, theo sự sắp đặt của gia đình, mẹ kết hôn với ông Nguyễn Văn Hợi (sinh năm 1910), quê ở ấp Láng Biển, xã Mỹ Phước Tây, thị xã Cai Lậy. Về làm dâu trong một gia đình nông dân nghèo, sống bằng nghề làm thuê cho địa chủ, mẹ sớm được chồng giác ngộ lý tưởng cách mạng và tham gia hoạt động trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, với cương vị là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam, mẹ được phong quân hàm thượng úy thuộc Phòng Hậu cần Quân khu 8. Mẹ đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ quan trọng như giao liên hợp pháp, vận chuyển vũ khí, thuốc men và bảo đảm hậu cần cho chiến trường. Bằng sự mưu trí, gan dạ và tinh thần trách nhiệm cao, mẹ đã tổ chức, vận động quần chúng tham gia đấu tranh chính trị, góp phần tạo sức lan tỏa mạnh mẽ tại các xã phía Bắc thị xã Cai Lậy. Trong suốt quá trình hoạt động, mẹ đã trực tiếp vận chuyển hàng trăm tấn vũ khí, thuốc men tiếp tế cho lực lượng cách mạng. Cuộc đời hoạt động cách mạng của người nữ giao liên nổi tiếng vùng Tây Nam Bộ gắn liền với nhiều mất mát và hy sinh. Chồng mẹ, ông Nguyễn Văn Hợi, tham gia cách mạng từ đầu những năm 1930, là người trực tiếp dìu dắt mẹ đến với con đường cách mạng và cùng hoạt động trong Hội Phụ nữ Cứu quốc xã Mỹ Phước Tây. Những năm đầu kháng chiến, mẹ cùng các chị em vận chuyển lương thực, đạn dược, đưa thương binh vào căn cứ Đồng Tháp Mười, đồng thời đào hầm bí mật ngay trong nhà để nuôi giấu cán bộ.

Đến thời kỳ chống Mỹ, ông Nguyễn Văn Hợi lần lượt giữ các chức vụ Trưởng Công an và Bí thư xã Mỹ Phước Tây. Ngày 5 tháng 7 năm 1961, trên đường đến dự lớp tập huấn của Huyện ủy, ông bị địch bắt trong một trận càn. Dù bị tra tấn nhưng không khuất phục, ông đã bị sát hại và thi thể bị bỏ lại tại Tân Hòa Tây. Sau nhiều đêm bí mật vượt qua sự truy lùng của địch, mẹ Út cùng đồng đội mới đưa được thi hài chồng về an táng. Từ năm 1954, mẹ bắt đầu hoạt động bí mật tại địa phương. Đến tháng 1 năm 1960, mẹ được giao giữ chức Hội trưởng Hội Phụ nữ xã Mỹ Phước Tây. Khi phong trào đấu tranh chống Mỹ cứu nước của phụ nữ miền Nam phát triển mạnh vào năm 1961, mẹ tích cực xây dựng cơ sở cách mạng, tuyên truyền, vận động quần chúng tham gia các cuộc mít tinh, biểu tình phản đối đế quốc Mỹ và chính quyền tay sai; đấu tranh chống chính sách dồn dân vào khu trù mật, phá ấp chiến lược và nhiều chính sách đàn áp khác. Những hoạt động kiên trì ấy đã buộc địch nhiều lần phải nhượng bộ, bồi thường cho người bị hại, xử lý những đối tượng gây tội ác, tiếp nhận kiến nghị của nhân dân và chấm dứt các hành động bắn phá bừa bãi.

Song song với công tác vận động quần chúng, mẹ tiếp tục đảm nhận nhiệm vụ vận chuyển và thu mua nguyên vật liệu phục vụ sản xuất vũ khí cho đơn vị hậu cần Tỉnh đội Mỹ Tho. Tám người con của mẹ (gồm sáu trai và hai gái) đều tham gia hỗ trợ bằng cách gom tiền, mua gạo, thuốc tây và nhiều vật dụng cần thiết tại chợ Cai Lậy. Để che mắt quân địch trong những chuyến công tác, mẹ thường đưa cháu nội là ông Nguyễn Chí Phi (người sau này trở thành Giám đốc Công an tỉnh Tiền Giang) đi cùng. Đặc biệt, mẹ đã cải tiến chiếc xuồng hằng ngày thành xuồng hai đáy. Phần trên vẫn chở hàng hóa sinh hoạt bình thường, còn phần đáy bí mật cất giấu vũ khí và thuốc men đưa vào căn cứ. Sau hàng trăm chuyến vận chuyển thành công, hoạt động của mẹ dần bị quân địch chú ý.

Năm 1965, địch tổ chức truy bắt mẹ. Nhờ nhận được tin báo trước, mẹ đã kịp đánh chìm xuồng, lánh sang nhà người quen và thoát khỏi vòng vây. Trong một lần khác, khi đang vận chuyển gần chục thùng đạn đại liên giấu dưới đáy xuồng, đến bốt Kênh 12 thuộc xã Mỹ Hạnh Trung thì bị địch kiểm tra. Mẹ nhanh trí tháo đáy xuồng để thả số hàng xuống sông, nhưng vẫn còn sót lại một thùng đạn. Bị bắt giữ, mẹ phải chịu nhiều đòn tra tấn dã man, gãy ba xương sườn. Tuy nhiên, do không đủ chứng cứ, địch buộc phải trả tự do cho mẹ. Chỉ nửa tháng sau khi trở về, dù sức khỏe chưa hồi phục, mẹ vẫn tiếp tục công việc giao liên công khai.

Trong giai đoạn 1972–1974, khi địch tăng cường truy quét khiến các tuyến hậu cần cả đường bộ lẫn đường thủy bị chia cắt, nhiều cán bộ giao liên hy sinh, việc vận chuyển vũ khí và thuốc men gặp vô vàn khó khăn. Để chuẩn bị cho Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, Tỉnh đội Mỹ Tho mời mẹ tham gia bàn phương án vận chuyển hàng công khai bằng xuồng hai đáy từ biên giới Campuchia về căn cứ. Dù khi ấy đã ngoài 60 tuổi, mẹ vẫn tình nguyện nhận nhiệm vụ, liên tục thực hiện các chuyến vận chuyển vũ khí từ biên giới về phục vụ chiến trường. Đồng thời, mẹ cùng các con mở rộng địa bàn hoạt động, làm giao liên hợp pháp cho đơn vị Y4 thuộc Đặc khu Sài Gòn – Chợ Lớn. Sau ngày đất nước thống nhất, mẹ Mai Thị Út tiếp tục giữ cương vị Hội trưởng Hội Phụ nữ xã Mỹ Phước Tây. Năm 1977, mẹ được phong quân hàm thượng úy và nghỉ hưu. Trải qua hai cuộc kháng chiến, chồng và hai người con trai của mẹ là Nguyễn Văn Đô (sinh năm 1935, tham gia bộ phận cơ yếu Văn phòng Tỉnh ủy Mỹ Tho từ năm 1952) và Nguyễn Văn Nở (sinh năm 1943, chiến sĩ Tiểu đoàn 267) đều đã anh dũng hy sinh vì sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Với những cống hiến đặc biệt xuất sắc trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, mẹ Mai Thị Út được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Ba và phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ngày 5 tháng 8 năm 1994, mẹ từ trần, an táng tại ấp Láng Biển, xã Mỹ Phước Tây. Ngày 17 tháng 12 năm 1994, mẹ được truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng; tiếp đó, ngày 20 tháng 12 năm 1994, Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, ghi nhận trọn vẹn những cống hiến to lớn của mẹ đối với sự nghiệp cách mạng của dân tộc./.