Những người đi tìm tên đồng đội

Hành trình đưa một cái tên trở lại với một phần mộ

Một phần mộ ghi hai chữ “Vô danh” luôn khiến người ta day dứt.

Bởi đằng sau hai chữ ấy là một con người từng có cha mẹ, có quê hương, có anh em, có những người chờ đợi.

Có thể người ấy từng là một chàng trai hai mươi tuổi.

Có thể từng là một cô gái vừa rời mái nhà.

Có thể trước ngày lên đường, họ còn hẹn với mẹ rằng chiến tranh kết thúc sẽ trở về.

Nhưng chiến tranh đã không cho họ cơ hội.

Nhiều năm sau, công việc xác định danh tính hài cốt liệt sĩ trở thành một hành trình đặc biệt – hành trình đưa những cái tên trở lại.

Một trường hợp được Báo Quân đội nhân dân ghi nhận là liệt sĩ Nguyễn Đình Trường.

Sau gần 38 năm hy sinh và được quy tập về Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Đường 9 với bia mộ ghi “Liệt sĩ chưa biết tên”, hài cốt của ông được xác định bằng giám định ADN.

Ngày 15-8-2008, người thân nhận được thông báo kết quả.

Câu nói bật ra trong nước mắt là:

“Tôi đã tìm thấy em rồi.”

Chỉ một câu ngắn.

Nhưng phía sau là gần bốn thập kỷ chờ đợi.

Bốn thập kỷ mà một gia đình không có một ngôi mộ đúng tên để thắp hương.

Bốn thập kỷ mà người đã khuất vẫn nằm giữa một khoảng trống của ký ức gia đình.

Khi cái tên trở lại, khoảng trống ấy được lấp đầy.

Đó chính là ý nghĩa sâu xa của việc xác định danh tính liệt sĩ.

Không chỉ là một thủ tục.

Không chỉ là một kết quả khoa học.

Mà là sự đoàn tụ.

Ngày nay, việc tìm kiếm và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ được thực hiện bằng nhiều nguồn thông tin và phương pháp khác nhau. Hồ sơ quân nhân, tài liệu lưu trữ, lời kể của đồng đội, nhân chứng địa phương, thông tin từ thân nhân và các phương pháp giám định khoa học được đối chiếu để làm rõ danh tính.

Ở Quảng Trị, những cuộc tìm kiếm vẫn đang tiếp diễn.

Tại Câu Nhi, các cựu chiến binh cung cấp hồi ức về trận đánh, thân nhân cung cấp giấy tờ, cơ quan chức năng đối chiếu hồ sơ, còn lực lượng quy tập khảo sát thực địa.

Mỗi nguồn thông tin là một mảnh ghép.

Một ngày chiến đấu.

Một vị trí.

Một đơn vị.

Một người chỉ huy.

Một người đồng đội.

Một dòng trong hồ sơ.

Ghép lại, chúng có thể dẫn tới một cái tên.

Và đôi khi, cái tên ấy dẫn tới một gia đình đã chờ đợi hàng chục năm.

Tại Cồn Tiên, Quảng Trị, những nỗ lực tương tự vẫn được tiến hành. Các nguồn tư liệu hiện nay cho thấy còn nhiều hài cốt liệt sĩ chưa được tìm kiếm, quy tập; việc khảo sát được tiến hành bằng nhiều phương pháp, trong đó có cả công nghệ radar xuyên đất.

Điều đó nhắc chúng ta rằng:

Chiến tranh đã kết thúc từ lâu.

Nhưng nhiệm vụ tìm kiếm những người nằm lại vẫn chưa kết thúc.

Có thể ngày mai, một mảnh xương được tìm thấy.

Một chiếc cúc áo.

Một chiếc bi đông.

Một mảnh giấy.

Một di vật.

Hoặc đơn giản chỉ là một thông tin do một nhân chứng già nhớ lại.

Tất cả đều có thể trở thành manh mối.

Và khi những manh mối ấy được kết nối, một người lính vô danh có thể lại có tên.

Một ngôi mộ vô danh có thể lại có quê quán.

Một gia đình có thể lại có nơi để trở về.

Đó là lúc lịch sử không chỉ được viết bằng những chiến thắng.

Lịch sử còn được viết bằng việc trả lại tên cho những người đã hy sinh.