NHỮNG NGƯỜI DU KÍCH GIO LINH TRONG NHỮNG NĂM THÁNG CHỐNG MỸ, CỨU NƯỚC (1954–1972)

Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954, đất nước tạm thời bị chia cắt, Gio Linh nằm ở khu vực phía Nam giới tuyến quân sự tạm thời, trở thành địa bàn có vị trí đặc biệt quan trọng và chịu sự kiểm soát, đàn áp ngày càng quyết liệt của chính quyền Việt Nam Cộng hòa và quân đội Mỹ. Trong hoàn cảnh đó, những cán bộ, đảng viên, thanh niên và quần chúng yêu nước ở Gio Linh tiếp tục giữ gìn cơ sở cách mạng, kiên trì bám dân, bám làng, xây dựng lực lượng và chuẩn bị cho cuộc đấu tranh lâu dài. Những người từng tham gia du kích trong kháng chiến chống Pháp tiếp tục trở thành những hạt nhân quan trọng trong việc truyền đạt kinh nghiệm, xây dựng cơ sở và dìu dắt lớp người trẻ tham gia phong trào cách mạng. Những năm đầu sau năm 1954, nhiệm vụ của họ chủ yếu là giữ gìn cơ sở, bảo vệ cán bộ, duy trì liên lạc và vận động nhân dân. Hoạt động phải được tiến hành bí mật, thận trọng, bởi chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến cơ sở cách mạng bị phát hiện. Những người làm nhiệm vụ liên lạc phải ghi nhớ đường đi, địa điểm và cách thức chuyển tin; người nuôi giấu cán bộ phải tìm cách bảo đảm an toàn cho cả cán bộ và gia đình; những người hoạt động ở cơ sở phải vừa lao động sản xuất, vừa âm thầm duy trì phong trào.

Bước sang những năm 1960, phong trào cách mạng ở Gio Linh từng bước phát triển, lực lượng du kích được củng cố và mở rộng. Thanh niên địa phương được vận động tham gia lực lượng dân quân, du kích; nhiều người vừa sản xuất, vừa luyện tập, làm nhiệm vụ canh gác và bảo vệ thôn xóm. Khi địch tổ chức các cuộc hành quân, càn quét, lực lượng tại chỗ có nhiệm vụ nắm tình hình, báo tin, hướng dẫn nhân dân tránh khỏi khu vực nguy hiểm, bảo vệ cơ sở và phối hợp với bộ đội chủ lực khi có chiến đấu. Người dân cũng tham gia đào hầm, hào giao thông, xây dựng nơi trú ẩn, chuẩn bị lương thực và bảo đảm hậu cần cho lực lượng chiến đấu. Trong điều kiện chiến tranh ngày càng khốc liệt, nhiều làng quê Gio Linh trở thành địa bàn chiến đấu và chịu sự đánh phá dữ dội. Lực lượng du kích phải thường xuyên cơ động, bám địa bàn, tận dụng địa hình để tổ chức hoạt động và phối hợp với các lực lượng khác. Những người thông thuộc đường làng, bờ ruộng, sông suối trở thành lực lượng dẫn đường quan trọng; những người có kinh nghiệm chiến đấu hướng dẫn lớp du kích trẻ cách giữ bí mật, quan sát, cảnh giới và bảo vệ cơ sở. Bên cạnh nhiệm vụ chiến đấu, công tác vận chuyển cũng trở thành một phần quan trọng. Du kích cùng dân công vận chuyển lương thực, thuốc men, đạn dược và các vật tư cần thiết; tổ chức đưa thương binh ra khỏi khu vực nguy hiểm, phối hợp với cơ sở y tế chăm sóc người bị thương. Những người phụ nữ, người cao tuổi và thiếu niên cũng góp sức bằng những công việc phù hợp như nấu ăn, may vá, tải lương thực, đưa tin, chăm sóc thương binh và hỗ trợ gia đình bộ đội.

Đặc biệt, trong những năm chiến tranh ác liệt từ cuối những năm 1960 đến năm 1972, Gio Linh trở thành một trong những địa bàn chịu bom đạn và sự đánh phá dữ dội. Nhiều khu vực bị tàn phá, nhà cửa, ruộng vườn bị ảnh hưởng, đời sống nhân dân vô cùng khó khăn. Trong hoàn cảnh ấy, lực lượng du kích và nhân dân địa phương vừa chiến đấu, vừa tìm cách duy trì cuộc sống và bảo vệ lực lượng. Mỗi khi có bom phá đường, người dân lại tìm cách khắc phục; khi công sự bị phá hỏng, lực lượng tại chỗ tổ chức sửa chữa; khi có thương binh, mọi người cùng nhau đưa về nơi an toàn. Những người làm nhiệm vụ giao liên phải vượt qua nhiều đoạn đường nguy hiểm để chuyển mệnh lệnh, thư từ và thông tin. Có những gia đình trở thành nơi che giấu cán bộ; có những người mẹ, người chị âm thầm nấu cơm, tải gạo, chăm sóc thương binh; có những thanh niên tuổi đời còn rất trẻ đã tình nguyện tham gia du kích và đảm nhận những nhiệm vụ đầy nguy hiểm.

Năm 1972, cuộc tiến công chiến lược diễn ra trên chiến trường Quảng Trị, Gio Linh trở thành một trong những địa bàn chiến đấu quyết liệt. Lực lượng du kích địa phương cùng bộ đội và nhân dân tham gia giữ địa bàn, dẫn đường, vận chuyển, tải thương, bảo đảm hậu cần và phục vụ chiến đấu. Trong những tháng ngày ấy, nhiều người đã hy sinh, nhiều gia đình chịu những mất mát không thể bù đắp. Nhưng chính sự bền bỉ, kiên cường của quân và dân đã góp phần quan trọng vào những thắng lợi trên chiến trường Quảng Trị năm 1972.

Từ năm 1954 đến năm 1972, những người du kích Gio Linh đã trải qua một chặng đường đầy gian khổ và hy sinh. Công việc của họ không chỉ là cầm súng chiến đấu mà còn là giữ cơ sở, bảo vệ cán bộ, đưa tin, dẫn đường, canh gác, đào hầm hào, vận chuyển lương thực và vũ khí, tải thương, chăm sóc thương binh, bảo vệ nhân dân và duy trì phong trào cách mạng. Họ chính là những người đã góp phần tạo nên thế trận chiến tranh nhân dân ngay trên quê hương mình. Những câu chuyện về họ, dù nhiều người không để lại tên tuổi trong những trang sử lớn, vẫn là những ký ức quý giá của quê hương Gio Linh, nhắc nhở các thế hệ hôm nay về giá trị của độc lập, hòa bình và trách nhiệm gìn giữ, phát huy truyền thống cách mạng của quê hương.