NHỮNG NGƯỜI GIỮ LỬA TRÊN ĐỈNH PHA ĐIN

NHỮNG NGƯỜI GIỮ LỬA TRÊN ĐỈNH PHA ĐIN

Có những con đèo đi vào lịch sử không phải vì vẻ đẹp của núi rừng, mà bởi nơi ấy từng chứng kiến những bước chân của hàng vạn con người trong những ngày đất nước đứng trước một thử thách lớn. Đèo Pha Đin, nằm giữa Sơn La và Điện Biên, là một nơi như thế. Ngày nay, đi trên con đường uốn lượn giữa núi rừng Tây Bắc, người ta có thể dễ dàng dừng lại ngắm mây trời, nhưng hơn bảy mươi năm trước, từng mét đường trên con đèo này lại gắn với những chuyến vận chuyển lương thực, đạn dược và sức người hướng về chiến trường Điện Biên Phủ.

Năm 1954, khi quân ta chuẩn bị mở chiến dịch Điện Biên Phủ, một trong những vấn đề lớn nhất là làm thế nào đưa được một lượng khổng lồ lương thực và vũ khí vượt qua núi rừng Tây Bắc. Đường sá khi ấy rất khác bây giờ. Không có những con đường nhựa rộng rãi, không có xe tải chạy liên tục qua đèo. Những con đường đất nhỏ vừa dốc vừa trơn, nhiều đoạn chỉ đủ cho người và ngựa đi qua. Pha Đin trở thành một trong những tuyến đường quan trọng để đưa người và hàng hóa tiến về Điện Biên.

Từ những làng quê ở miền xuôi, từng đoàn dân công lên đường. Có người mang theo gùi, có người sử dụng xe đạp thồ, có người đi bộ hàng chục cây số. Phần lớn họ vốn là những người nông dân chưa từng nghĩ mình sẽ tham gia một chiến dịch quân sự lớn. Họ quen với ruộng đồng, với mùa cấy, mùa gặt và cuộc sống làng quê, nhưng khi đất nước cần, họ rời nhà, mang theo sức lực của mình lên Tây Bắc.

Trong số đó có rất nhiều phụ nữ.

Những người mẹ, người chị, những cô gái còn rất trẻ cũng gánh hàng đi qua những con dốc. Có người phải mang trên vai những bao gạo nặng đến mức đôi vai rớm máu. Khi mệt, họ nghỉ bên đường một lát rồi lại đứng dậy. Phía trước là Điện Biên, phía sau là quê nhà, còn ở giữa là cả một quãng đường núi dài tưởng như không có điểm kết thúc.

Pha Đin không chỉ thử thách sức người bằng độ cao và những con dốc quanh co. Trong chiến tranh, những tuyến đường dẫn vào Điện Biên thường xuyên bị máy bay Pháp đánh phá. Mỗi khi tiếng máy bay xuất hiện, những người đang làm nhiệm vụ phải nhanh chóng tìm chỗ tránh. Khi bom ngừng rơi, họ lại trở ra đường.

Có những đoạn đường vừa được sửa xong đã bị bom đánh hỏng. Những hố bom lớn xuất hiện giữa đường khiến xe không thể đi qua. Không ai ngồi chờ một đội sửa đường chuyên nghiệp nào cả. Người dân và bộ đội lại cùng nhau san đất, lấp hố, chặt cây làm cầu tạm và mở đường mới. Công việc tưởng như lặp đi lặp lại vô tận, nhưng cứ đường bị phá thì họ lại sửa, sửa xong lại tiếp tục đưa hàng đi.

Một trong những hình ảnh đặc biệt của chiến dịch Điện Biên Phủ là những chiếc xe đạp thồ. Những chiếc xe vốn được sử dụng để đi lại bình thường được người dân cải tiến, gia cố để chở một lượng hàng lớn hơn rất nhiều so với thiết kế ban đầu. Người đạp xe không chỉ dùng sức chân mà còn phải giữ thăng bằng trên những con đường núi gập ghềnh. Có khi họ phải dắt xe lên dốc, có khi một người vừa đi vừa giữ xe để hàng hóa không bị đổ xuống vực.

Mỗi chiếc xe như vậy chở theo một phần của chiến dịch.

Một bao gạo.

Một thùng đạn.

Một ít thuốc men.

Những thứ nhỏ bé ấy khi tập hợp lại đã trở thành nguồn lực khổng lồ giúp quân đội chiến đấu ở Điện Biên Phủ.

Và Pha Đin trở thành một trong những nơi chứng kiến dòng người ấy đi qua.

Nếu đứng trên đèo hôm nay, thật khó hình dung cảnh tượng của hơn bảy mươi năm trước. Những con đường hiện đại đã thay thế phần lớn những lối mòn cũ. Xe cộ chạy qua đèo, người dân sinh sống dọc hai bên đường, những bản làng giữa núi rừng cũng đã có nhiều thay đổi. Nhưng chỉ cần nhìn những sườn núi dựng đứng và những thung lũng sâu bên dưới, người ta sẽ hiểu rằng để đưa hàng hóa qua đây bằng sức người trong điều kiện chiến tranh là một công việc gian khổ đến mức nào.

Trong những câu chuyện về Điện Biên Phủ, người ta thường nhắc đến các vị tướng, những trận đánh và những cứ điểm nổi tiếng. Nhưng phía sau chiến thắng ấy còn có một lực lượng rất lớn mà nếu thiếu họ, những khẩu súng ngoài chiến trường sẽ thiếu đạn, những người lính sẽ thiếu lương thực và thương binh sẽ thiếu thuốc men.

Đó là những dân công hỏa tuyến, thanh niên xung phong, người lái xe, người sửa đường và những người dân địa phương.

Họ không đứng trong hầm chỉ huy.

Không trực tiếp cầm súng tấn công cứ điểm.

Nhưng họ góp phần quyết định để những người cầm súng có thể chiến đấu.

Có những người sau chiến dịch trở về quê tiếp tục làm ruộng. Có người ở lại Tây Bắc lập gia đình và gắn bó với vùng đất này. Có người mang thương tật suốt đời. Cũng có những người đã hy sinh trên đường vận chuyển nhưng tên tuổi không phải lúc nào cũng được ghi lại đầy đủ.

Thế nên lịch sử của Pha Đin không chỉ là lịch sử của một con đèo. Đó còn là lịch sử của những bước chân vô danh.

Họ đi qua đèo trong những đêm lạnh giá.

Họ gánh hàng dưới mưa.

Họ sửa đường sau những trận bom.

Họ nhìn nhau động viên khi đôi chân đã mỏi rã rời.

Rồi sáng hôm sau, họ lại tiếp tục lên đường.

Đến ngày 7 tháng 5 năm 1954, chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc bằng thắng lợi của quân và dân Việt Nam. Tin chiến thắng lan đi khắp nơi. Những con người từng gánh từng bao gạo qua Pha Đin, từng đẩy những chiếc xe đạp thồ trên những con dốc, từng sửa đường giữa bom đạn có lẽ cũng không thể biết rằng những việc mình làm đã trở thành một phần của một chiến thắng được cả thế giới biết đến.

Ngày nay, khi đi qua Pha Đin, chúng ta có thể dừng lại giữa núi rừng và nhìn xuống những thung lũng xa. Có thể sẽ chẳng còn dấu vết rõ ràng của những đoàn dân công năm xưa. Nhưng lịch sử không phải lúc nào cũng nằm nguyên trên mặt đất để chúng ta nhìn thấy.

Đôi khi lịch sử nằm trong chính những con đường mà chúng ta đang đi.

Một con đèo từng có những người phụ nữ gánh gạo.

Một con dốc từng có những chiếc xe đạp thồ.

Một đoạn đường từng được lấp lại sau một trận bom.

Và một vùng núi từng chứng kiến hàng vạn con người cùng hướng về một mục tiêu.

Pha Đin hôm nay vẫn là một con đèo giữa trời Tây Bắc. Nhưng nếu biết câu chuyện của nó, ta sẽ không chỉ nhìn thấy mây trắng và núi xanh. Ta sẽ nhìn thấy phía sau vẻ bình yên ấy là những bước chân của cả một thế hệ đã từng đi qua nơi này trong những ngày gian khổ nhất.