Những người hy sinh trước ngày chiến thắng
Có một điểm chung đặc biệt giữa nhiều nhân vật trong lịch sử Việt Nam.
Họ chiến đấu cho một mục tiêu mà chính họ không được nhìn thấy.
Trần Phú mất năm 1931.
Lê Hồng Phong mất năm 1942.
Hà Huy Tập mất năm 1941.
Nguyễn Văn Cừ mất năm 1941.
Phan Đăng Lưu mất năm 1941.
Võ Văn Tần mất năm 1941.
Đặng Thùy Trâm mất năm 1970.
Những người ấy thuộc các thời kỳ khác nhau.
Nhưng họ đều có một điểm chung:
họ hy sinh trước khi cuộc chiến của thế hệ mình đi đến kết quả cuối cùng.
Điều này rất quan trọng khi kể chuyện lịch sử.
Chúng ta thường nhìn lịch sử từ hiện tại.
Chúng ta biết Cách mạng Tháng Tám thành công.
Biết Việt Nam giành độc lập năm 1945.
Biết Điện Biên Phủ chiến thắng năm 1954.
Biết chiến tranh kết thúc năm 1975.
Nhưng những người sống trong năm 1930 không biết chắc tương lai sẽ thế nào.
Những người ở nhà tù Côn Đảo không biết khi nào mình được tự do.
Những người ở chiến trường Quảng Ngãi năm 1970 không biết cuộc chiến sẽ kết thúc lúc nào.
Họ chỉ biết ngày hôm nay.
Và họ phải quyết định trong ngày hôm nay.
Đó là điều làm cho lịch sử trở nên đặc biệt.
Một người chỉ có thể biết tương lai sau khi tương lai đã xảy ra.
Còn người sống trong lịch sử phải hành động khi tương lai vẫn chưa rõ ràng.
Trần Phú trở về nước trong một thời kỳ mà chính quyền thuộc địa đàn áp phong trào rất mạnh.
Ông biết nguy hiểm nhưng vẫn hoạt động.
Lê Hồng Phong từng được đào tạo ở nước ngoài, trở về hoạt động và cuối cùng chết trong nhà tù Côn Đảo.
Hà Huy Tập dành nhiều năm học tập, viết và tổ chức.
Nguyễn Văn Cừ trở thành Tổng Bí thư khi mới 26 tuổi.
Nhưng chỉ ba năm sau ông bị xử tử.
Phan Đăng Lưu sử dụng báo chí và công tác tổ chức để vận động phong trào.
Cuối cùng ông cũng hy sinh.
Ở một thế hệ khác, La Văn Cầu và Cù Chính Lan trực tiếp đối mặt với chiến trường.
La Văn Cầu bị thương nặng nhưng sống sót.
Cù Chính Lan không trở về.
Nguyễn Thị Chiên đại diện cho hàng nghìn phụ nữ tham gia lực lượng du kích.
Đặng Thùy Trâm là một bác sĩ, người đã dành tuổi trẻ để cứu chữa thương binh ở chiến trường.
Những cuộc đời ấy cho thấy khái niệm “anh hùng” không chỉ có một hình dạng.
Có người là vua.
Có người là danh tướng.
Có người là thủ lĩnh khởi nghĩa.
Có người là cán bộ tổ chức.
Có người là nhà báo.
Có người là công nhân.
Có người là nông dân.
Có người là bác sĩ.
Có người là nữ du kích.
Có người sống đến tuổi già.
Có người chết khi mới 17, 20, 27 hay 29 tuổi.
Và cũng có người hy sinh khi đã bước qua tuổi 50.
Nếu chỉ kể lịch sử bằng những chiến thắng, chúng ta sẽ bỏ quên rất nhiều người.
Chiến thắng là kết quả cuối cùng.
Nhưng trước mỗi chiến thắng là vô số năm tháng chuẩn bị.
Là những thất bại.
Là những cuộc bắt bớ.
Là những người bị tù.
Là những người không bao giờ trở về.
Là những gia đình mất người thân.
Vì vậy, khi đọc những câu chuyện về các anh hùng và liệt sĩ, điều quan trọng nhất không phải là biến họ thành những nhân vật hoàn toàn khác với con người bình thường.
Điều quan trọng là hiểu rằng họ đã từng là những con người bình thường, nhưng trong hoàn cảnh đặc biệt, họ đưa ra những lựa chọn đặc biệt.
Đó là lý do lịch sử vẫn nhớ đến họ.
